Dr. Arben Ramkaj
Debati mbi rolin e teologëve në shoqërinë shqiptare është bërë më i pranishëm vitet e fundit, sidomos në kushtet e zgjerimit të hapësirës mediatike dhe të rritjes së pranisë së figurave fetare në diskursin publik. Megjithatë, ky debat shpesh përqendrohet te pyetja nëse teologët duhet të angazhohen në çështje politike, ekonomike apo shoqërore, ndërsa një pyetje më themelore mbetet në plan të dytë: cilat duhet të jenë prioritetet e tyre në një shoqëri që ende po përpiqet të konsolidojë kulturën e saj fetare?
Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, është e nevojshme të merret parasysh konteksti historik shqiptar. Për gati gjysmë shekulli, institucionet fetare u përballën me kufizime që ndërprenë transmetimin normal të dijes dhe traditës fetare. Pas rikthimit të lirisë së besimit, komunitetet fetare u përballën me sfidën e rindërtimit institucional dhe të formimit të brezave të rinj në një realitet shoqëror të ndryshuar. Si rezultat, feja vazhdon të perceptohet nga një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë më shumë si element kulturor dhe identitar sesa si një sistem vlerash që orienton jetën individuale dhe kolektive.
Në këtë kontekst, roli i teologut nuk mund të kuptohet vetëm përmes pjesëmarrjes së tij në debatet publike. Funksioni i tij themelor lidhet me formimin fetar, edukimin moral dhe zhvillimin e vetëdijes etike të komunitetit. Në traditën islame, dija nuk është konsideruar thjesht një instrument informimi, por një mjet formimi dhe orientimi. Për këtë arsye, autoriteti i teologut nuk buron kryesisht nga dukshmëria publike, por nga besueshmëria që ai ndërton përmes dijes, integritetit dhe shërbimit ndaj njerëzve.
Një nga metaforat më domethënëse të Profetit Muhamed (a.s.) e përshkruan popullin si flutura që afrohen drejt zjarrit duke menduar se po afrohen drejt dritës, ndërsa ai përpiqet t’i largojë prej tij. Përtej dimensionit simbolik, kjo metaforë shpreh një parim themelor të udhëheqjes fetare: përgjegjësinë për të orientuar njeriun drejt asaj që është e dobishme për të, edhe kur kjo nuk përputhet me prirjet e momentit.
Kjo nuk nënkupton se teologët duhet të qëndrojnë jashtë jetës publike. Përkundrazi, historia islame ofron shembuj të shumtë dijetarësh që kanë kontribuar në debatet e kohës së tyre, kanë këshilluar autoritetet politike dhe kanë mbrojtur parimet e drejtësisë. Megjithatë, pjesëmarrja në hapësirën publike ka qenë tradicionalisht pasojë e autoritetit moral dhe intelektual të fituar në komunitet, jo zëvendësim i tij. Pikërisht ky dallim është thelbësor për të kuptuar marrëdhënien ndërmjet angazhimit publik dhe misionit fetar.
Nga kjo perspektivë, sfidat më të rëndësishme me të cilat përballen sot komunitetet fetare shqiptare lidhen me formimin e brezit të ri, forcimin e institucionit të familjes, zhvillimin e mekanizmave të solidaritetit social dhe konsolidimin e institucioneve që garantojnë vazhdimësinë e jetës fetare. Çështje të tilla si edukimi fetar, kultura e zekatit dhe vakëfeve, këshillimi familjar apo reflektimi mbi instrumentet bashkëkohore të ekonomisë islame nuk përfaqësojnë tema periferike; ato lidhen drejtpërdrejt me kapacitetin e komunitetit për të prodhuar stabilitet, kohezion dhe përgjegjësi sociale.
Në këtë kuptim, ndikimi i teologut nuk matet vetëm me aftësinë për të marrë pjesë në debatin publik, por me kontributin e tij në formimin e kapitalit moral dhe institucional të shoqërisë. Shoqëritë e qëndrueshme nuk ndërtohen vetëm përmes ideve që qarkullojnë në hapësirën publike, por edhe përmes institucioneve që edukojnë, familjeve që transmetojnë vlera dhe komuniteteve që kultivojnë ndjenjën e përgjegjësisë ndaj së mirës së përbashkët.
Një thënie e Imam Aliut shpreh në mënyrë të përmbledhur këtë filozofi: “Flisni me njerëzit sipas kapacitetit të tyre mendor.” Kjo urtësi nënvizon se ndikimi i qëndrueshëm nuk lidhet me intensitetin e mesazhit, por me aftësinë për ta përcjellë atë në mënyrë të kuptueshme dhe të dobishme për nevojat reale të njerëzve.
Si përfundim, debati mbi rolin e teologëve në shoqërinë shqiptare nuk duhet të reduktohet në pyetjen nëse ata duhet të jenë të pranishëm në hapësirën publike. Çështja thelbësore lidhet me raportin ndërmjet angazhimit publik dhe misionit formues të institucioneve fetare. Në një shoqëri që vazhdon të përballet me sfida në edukimin fetar dhe formimin moral, kontributi më afatgjatë i teologut mbetet ndërtimi i njerëzve, forcimi i institucioneve dhe kultivimi i një kulture përgjegjësie që i shërben jo vetëm komunitetit fetar, por shoqërisë në tërësi.
