Shkruan: Fitim Nuhiu
Në politikë, mënyra se si organizohet udhëheqja e një partie nuk është thjesht çështje statutore, ajo pasqyron kulturën politike, raportet e brendshme të pushtetit dhe vizionin që një subjekt politik dëshiron të projektojë para qytetarëve. Për këtë arsye, modeli i partive që drejtohen nga dy bashkëkryetarë vazhdon të ngjallë debat: a sjell ai më shumë demokraci dhe përfaqësim, apo krijon paqartësi dhe rivalitete në vendimmarrje?
Në shumicën e demokracive moderne dominon modeli i liderit të vetëm. Ai ofron qartësi në drejtim, përgjegjësi të përcaktuar dhe vendimmarrje më të shpejtë. Kur një parti ka një kryetar të vetëm, anëtarët dhe votuesit e dinë saktësisht se kush mban përgjegjësinë për sukseset apo dështimet politike. Megjithatë, ky model shpesh është kritikuar për tendencën e përqendrimit të pushtetit dhe për krijimin e partive që identifikohen më shumë me figurën e liderit sesa me institucionet e tyre.
Nga ana tjetër, disa parti në Evropë kanë zgjedhur modelin e bashkëudhëheqjes. Një nga shembujt më të njohur është partia e të Gjelbërve në Gjermani, e cila për dekada ka funksionuar me dy kryetarë, zakonisht një grua dhe një burrë. Edhe parti të tjera ekologjiste dhe të majta në vende të ndryshme evropiane kanë eksperimentuar me modele të ngjashme. Ideja themelore është që pushteti të ndahet, vendimmarrja të jetë më kolegjiale dhe përfaqësimi më gjithëpërfshirës.
Ky debat ka marrë rëndësi të veçantë edhe në hapësirën politike shqiptare në Maqedoninë e Veriut, pas vendimit të VLEN-it për t’u organizuar me dy bashkëkryetarë, Bilall Kasamin dhe Izet Mexhitin. Vetë drejtuesit e koalicionit e kanë paraqitur këtë si një model të ri politik, ku vendimmarrja nuk varet nga një individ i vetëm, por ndërtohet mbi dialogun dhe konsensusin.
Në teori, bashkëudhëheqja ofron disa përparësi të dukshme. Dy liderë mund të përfaqësojnë rajone, grupe apo rryma të ndryshme brenda një partie. Ata janë të detyruar të konsultohen dhe të ndërtojnë vendime të përbashkëta, gjë që mund të forcojë kulturën e dialogut dhe të zvogëlojë rrezikun e autoritarizmit të brendshëm. Në një mjedis politik ku partitë shpesh janë identifikuar me figura të vetme dominuese, një model i tillë mund të dërgojë mesazhin se organizata është më e rëndësishme se individi.
Megjithatë, politika nuk zhvillohet vetëm në teori. Historia politike ka treguar se bashkëudhëheqja funksionon vetëm kur ekziston besim i ndërsjellë dhe kur kompetencat janë të përcaktuara qartë. Në të kundërtën, dy qendra vendimmarrjeje mund të krijojnë rivalitete, konfuzion dhe bllokada. Në momentet e krizave politike, pyetja “kush vendos?” mund të bëhet po aq e rëndësishme sa vetë vendimi që duhet marrë.
Në rastin e VLEN-it, modeli me dy bashkëkryetarë shihet edhe si pasojë logjike e mënyrës se si u krijua ky subjekt politik. Duke bashkuar disa forca dhe figura të ndryshme politike, bashkëudhëheqja u paraqit si një formulë për ruajtjen e ekuilibrit të brendshëm dhe të unitetit politik. Por sfida e vërtetë nuk qëndron te shpallja e modelit, por te aftësia për ta bërë atë funksional në praktikë dhe afatgjatë.
Kjo ngre një pyetje më të gjerë:
A e demokratizon terrenin politik shqiptar pasja e dy kryetarëve në një parti?
Përgjigjja nuk është e thjeshtë. Dy bashkëkryetarë mund të kontribuojnë në demokratizim vetëm nëse pushteti shpërndahet realisht dhe nëse organet partiake funksionojnë me transparencë. Një parti mund të ketë dy liderë dhe sërish të mbetet e mbyllur ndaj debatit të brendshëm. Po ashtu, një parti me një kryetar të vetëm mund të jetë demokratike nëse ka institucione të forta, zgjedhje të rregullta të brendshme dhe mekanizma kontrolli.
Në fund mund të themi se, demokracia nuk matet me numrin e kryetarëve, por me cilësinë e institucioneve. Qytetarët nuk votojnë për një formulë organizative, por për rezultatet që ajo prodhon. Një parti me dy liderë mund të jetë më funksionale se një parti e dominuar nga një figurë autoritare, ashtu siç një kryetar i vetëm mund të udhëheqë në mënyrë demokratike nëse respekton institucionet dhe rregullat.
Prandaj, pyetja kryesore nuk është nëse një parti duhet të ketë një apo dy liderë. Pyetja është nëse ajo arrin të ndërtojë besim, unitet dhe vizion afatgjatë. Liderët ndryshojnë, mirëpo forca e vërtetë e një partie matet nga institucionet, organet dhe mekanizmat që ndërton dhe nga aftësia për t’u shërbyer qytetarëve. Në këtë kuptim, eksperimenti i bashkëudhëheqjes në politikën shqiptare mbetet një provë interesante, rezultati i së cilës pritet të vlerësohet jo nga teoria, por nga praktika.
Sidoqoftë, përpjekja është për t’u vlerësuar!
