Prodhimi i ndalur plotësisht ose pjesërisht në disa fabrika të industrisë dhe objekte të mbyllura hotelierie dhe turizmi po kërcënojnë punët e mijëra personave. Disa punëdhënës aktualisht janë duke gjetur mënyra për të mbajtur punëtorët, por OJQ-të për të drejtat e punës tashmë raportojnë raste të punëtorëve që janë larguar nga puna dhe nuk janë në dijeni. Ekspertët, ndërkohë, rekomandojnë që shteti të dalë me ndihmën e kompanive sa më shpejt që të jetë e mundur. Mbajtja e punëtorëve, thonë ata, do të jetë thelbësore për ri-normalizimin e prodhimit dhe rimëkëmbjen pasi të përfundojë kriza.
Ndërprerja globale në industrinë e automobilave na ka prekur edhe ne dhe firmat anëtare të Këshillit të Investimeve të Huaja kanë ndërprerë funksionimet e tyre për disa javë.
“Edhe përkundër zhvillimeve të tilla të pafavorshme dhe pasojave serioze financiare, kompanitë anëtare të Këshillit të Investitorëve të Huaj të Dhomës Ekonomike të Maqedonisë ndërmarrin përpjekje dhe masa për të mos pushuar punëtorët, planifikojnë të përdorin njëfarë modaliteti, por kryesisht duan të mbajnë punonjësit në punë. Kështu, kompanitë planifikojnë të përdorin periudhën e ardhshme të ndërprerjes së prodhimit për të ofruar trajnime për punonjësit ose punonjësit për të përdorur pushime të rregullta të papërdorura vitin e kaluar dhe një pjesë të vogël të pushimeve të këtij viti, përdorimin eventual të pushimeve të detyruara, etj. Këto janë hapa inkurajues në situatën e dhënë”, tha Zoran Jovanovski, anëtar i Bordit Drejtues të Odës Ekonomike të Maqedonisë.
Në të njëjtën kohë, Kristina Ampeva nga OJQ-ja “Punonjësi i zëshëm I tekstilit” – Shtip, dje u bëri thirrje punëtorëve që të mos nënshkruajnë asnjë pushim nga puna me kontratë ose ndonjë fletë të zbrazët. Rastet e para të tilla, argumenton ajo, janë vërejtur në ndërmarrjet e huaja dhe në fabrikat e tekstilit. Mashtrime të tilla dhe nënshkrimi i pushimeve nga puna për punëtorët me kontratë do të nënkuptojnë që ata nuk do të kenë ndonjë ndihmë juridike, dhe punëdhënësit do të jenë në gjendje të marrin ndihmë shtetërore, e cila është pjesë e masave të koronavirusit, tha Ampeva.Ajo i kërkoi qeverisë që të kërkojë urgjentisht një listë nga Agjencia e Shërbimit të Punësimit dhe të shihet numri i saktë i të punësuarve në sektorin real, ndërsa ato firma ku vërtetohen në tilla parregullsi të hiqen nga lista e mbështetjes shtetërore, si pjesë e masave të menaxhimit të koronavirusit. Ajo gjithashtu reagoi në Inspektoratin e Punës për punëtoret që zbuluan se ato ishin larguar nga puna pasi shkuan te mjeku i tyre i familjes i cili u tha atyre se nuk kishin sigurim shëndetësor.
“Shumica e punëtorëve as nuk e dinin që ishin pa punë, kështu që ata shkuan në punë dhe kur shkuan te mjeku panë që ata nuk kishin sigurim shëndetësor dhe se ato ishin larguar shumë kohë më pare nga puna. Nënat e fëmijëve nën 10 vjeç dhe të sëmurët kronikë vuajnë më së shumti. Kemi shembuj të tillë në Shtip”, njofton Ampeva.
Më herët, sektori i hotelierisë, i cili është një prej sektorëve më të goditur nga kriza, paralajmëroi se rrezikohen vendet e punës të 29,000 punonjësve pasi shumica e institucioneve të hotelierisë në vend u mbyllën pasi shteti shpalli masa emergjente.
“Nëse nuk ka ndonjë ndihmë të parashikueshme që mund ta mbajmë, duhet ta marrim atë vendim menjëherë, në mënyrë që punonjësit që janë të pezulluar dhe do të mbeten pa punë të aplikojnë në kohën e duhur për masa të tjera të ndihmës në mënyrë që ata të mos mbeten pa të ardhura”, apelon Martin Angelovski nga Grupi i Hotelerisë.
Sektori hotelierik kërkon që shteti të subvencionojë pagën minimale bruto për punonjësit derisa vazhdojnë masat parandaluese, anulimin e pagesës së detyrimeve tatimore dhe paradhëniet në gjashtë muajt e ardhshëm, ngrirjen dhe riprogramimin e kredive dhe pagesave të interesit, si dhe detyrime të tjera të prapambetura ndaj bankave deri në fund të krizës dhe hapjen e menjëhershme të linjave të kreditit me interes të subvencionuar.
Rekomandim për masa urgjente nga autoritetet ekonomike dje kërkoi edhe Instituti i Politikës Ekonomike dhe Kërkimeve Fajnans tink, ndër të tjera, siç njoftuan edhe me pagesat e rrogave në firma.
“Ky grup masash i referohet ruajtjes së vendeve të punës dhe pagave të punëtorëve që nuk janë në procesin e prodhimit për shkak të tkurrjes së induktuar dhe / ose që kanë pasur një rënie drastike të të ardhurave. Qeveritë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Danimarkës, për shembull, paguajnë respektivisht 80 për qind dhe 75 për qind të kostos së pagave të punëtorëve. Kompanitë janë të detyruara të paguajnë pjesën tjetër, mbështetur nga hua pa interes ose subvencion”, tha Fajnans tink.
Është veçanërisht e rëndësishme, theksojnë ata, për të mos anuluar kontratën e punës, që është thelbësore për një daljen sa më të shpejtë nga kriza ekonomike dhe rifillimin e shpejtë të prodhimit dhe kërkesës në rritje menjëherë pas përfundimit të krizës shëndetësore. Masa kryesore publike që qarkullon në shtet për pagimin e një page minimale neto nga shteti dhe kostot tatimore të paguara nga punëdhënësi është në këtë drejtim.
Përkundër fokusit për mbrojtjen e vendit të punës, paralajmëron Fajnans tink, ekonomia do të përballet me pushime nga puna. Për të zbatuar projekt-masën që forcon mundësinë e përfitimit në rast të papunësisë, ata rekomandojnë që të ndryshohet Ligji për Sigurimin në rast të Papunësisë. Kjo do të bëjë të mundur që çdo person që humbet një vend pune për shkak të krizës me koronavirusin të ketë të drejtë për kompensimin të paktën gjashtë ose nëntë muaj.
Grupi i parë i masave për të ndihmuar ekonominë, përfshirë kreditë pa interes për kompanitë që mund të aplikohen sot përmes Bankës së Zhvillimit të RMV, siç njoftohet nga qeveria, kanë për qëllim ruajtjen e likuiditetit dhe ruajtjen e vendeve të punës.
