Me vetëm një javë para takimit të planifikuar mes udhëheqësve të Shteteve të Bashkuara, Kinës dhe Rusisë në kuadër të samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azia-Paqësor (APEC), Japonia po vëzhgon me kujdes çdo shenjë të një ndryshimi në politikën e Uashingtonit ndaj rajonit Indo-Paqësor. Takimi i APEC-ut, i cili këtë vit mbahet në qytetin kinez Shenzhen, është planifikuar për 18 dhe 19 nëntor.
Tokioja druhet se disfata e rëndë që pësoi presidenti amerikan Donald Trump në zgjedhjet e mesmandatit të javës së kaluar mund ta shtyjë atë të kërkojë një fitore diplomatike të shpejtë – një të tillë që mund ta përdorë si provë të aftësive të tij politike – por që nuk merr parasysh interesat e aleatëve të Uashingtonit në rajon.
Tokio ka vepruar shpejt për të matur atmosferën në Shtëpinë e Bardhë, e cila është tronditur nga rezultatet e zgjedhjeve të 3 nëntorit.
Ministri japonez i Jashtëm, Toshimitsu Motegi, zhvilloi bisedime me Sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio, në kuadër të takimit të ministrave të jashtëm të G7-ës që u mbajt të hënën në Paris. Pas takimit të tyre, Ministria e Jashtme e Japonisë lëshoi një deklaratë ku thuhej se të dyja palët ranë dakord të “nxisin më tej bashkëpunimin në fushën e sigurisë për të forcuar kapacitetet e reagimit të aleancës Japoni-SHBA”.
Ato gjithashtu u zotuan të “mbajnë komunikim të ngushtë” mbi situatën në rajonin Indo-Paqësor, pa dhënë detaje të tjera.
Pse është e shqetësuar Japonia?
“Shqetësimi i Japonisë është se, ndërsa Trumpi bëhet president pa pushtet të vërtetë në politikën e brendshme, ai do të përdorë pushtetet e tij presidenciale për të përqendruar vëmendjen e tij në politikën e jashtme,” tha Sebastian Maslow, profesor i shkencave politike në Universitetin e Tokios.
“Një marrëveshje mes SHBA-së dhe Kinës mund t’i japë presidentit Xi [Jinping] mundësinë të rrisë presionin ndaj Japonisë,” i tha ai DW-së. “Duke qenë se marrëdhëniet sino-japoneze janë jashtëzakonisht të tensionuara, kjo do ta vërë kryeministren [Sanae] Takaichi në një pozicion të vështirë dhe ajo do të duhet të rishqyrtojë mënyrën se si do të menaxhojë marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Kinës.”
Margarita Estévez-Abe, profesoreshë e asociuar në Shkollën Maxwell për Shtetësinë dhe Çështjet Publike në Universitetin e Syracuse-s dhe eksperte e politikës japoneze, vuri në dukje se Japonia frikësohet nga “një Trump transaksional që e trajton Tajvanin si monedhë shkëmbimi”.
Ajo theksoi se, pas samitit të majit me Xi, Trump e përshkroi shitjen e armëve amerikane për Tajvanin si “një kartë të mirë negociimi me Kinën”. Tokio gjithashtu ndihet “e frustruar” sepse Trumpi nuk i ka ofruar mbështetje lidhur me kufizimet në eksportet e metaleve të rralla që Kina i vendosi Japonisë pas komenteve të Takaichit për Tajvanin vitin e kaluar, pasi administrata Trump e konsideron këtë mosmarrëveshje mes Kinës dhe Japonisë “një problem për Tokion”, deklaroi ajo.
Përpjekjet për të ruajtur ekuilibrin gjeopolitik
Për më tepër, Japonia është e shqetësuar për qëndrimet e politikës së jashtme të Uashingtonit në lidhje me Korenë e Veriut dhe Rusinë. “Trumpi nuk e ka dëmtuar aleancën SHBA-Japoni në të njëjtën mënyrë siç ka tensionuar marrëdhëniet me NATO-n, por afrimi i tij me Moskën dhe Phenanin e shqetëson Tokion,” tha Estévez-Abe.
“SHBA mbështetet te Japonia si baza e saj kryesore ushtarake në Indo-Paqësor, prandaj nuk është në interes të Uashingtonit të inkurajojë Rusinë dhe Korenë e Veriut të veprojnë kundër saj,” shtoi ai. “Por nëse qëndrimi pajtues i SHBA-së rrit kërcënimin ndaj Japonisë, besimi japonez në aleancë do të minohet. Japonia mund të shpresojë vetëm që kjo të mos ndodhë.”
Në fund të fundit, Tokio dëshiron të ruajë ekuilibrin gjeopolitik në rajon dhe të parandalojë që tensionet, të cilat tashmë janë të larta, të përshkallëzohen më tej. Megjithatë, Japonia po vë gjithnjë e më shumë në dyshim angazhimin e një partneri tregtar dhe sigurie që e ka mbështetur që nga viti 1945.
“Strategjia e sigurisë së Japonisë thekson ruajtjen e status-quosë në lidhje me mbrojtjen e rendit ndërkombëtar liberal dhe përmbajtjen e rolit të Kinës në Indo-Paqësor,” tha Maslow. “Megjithatë, për ta arritur këtë, Japonia ka theksuar rolin e aleancës me SHBA-në si gur themeli i politikës së saj të jashtme dhe të sigurisë. Realiteti mbetet se Japonia nuk ka ‘plan B’ nëse aleanca shembet.”
Diversifikimi i aleancave të sigurisë
Përpjekjet për të forcuar ushtrinë japoneze janë pjesë e kornizës së aleancës SHBA-Japoni, vuri në dukje ai. Dhe ndërsa ka pasur thirrje që Japonia të zhvillojë një kapacitet mbrojtës autonom, arritja e kësaj në afat të shkurtër është e paarsyeshme, duke pasur parasysh kufizimet e industrisë së saj të mbrojtjes dhe mungesën e burimeve kyçe, përfshirë inteligjencën kritike.
Gjatë dekadës së fundit, Tokioja ka diversifikuar në mënyrë proaktive aleancat e saj të sigurisë, duke forcuar bashkëpunimin e mbrojtjes me vendet anëtare të Bashkimit Evropian dhe NATO-s, duke krijuar një aleancë me Australinë dhe duke u bashkuar me një numër kuadrosh minilaterale në të gjithë rajonin Indo-Paqësor, përfshirë edhe Filipinet.
Kjo pasqyron dëshirën e Japonisë për të luajtur një rol më proaktiv në formësimin e sigurisë rajonale dhe globale, tha Maslow.
Tokio shpreson që asnjë konflikt i madh të mos shpërthejë në rajon gjatë dy viteve të mbetura të mandatit të Trumpit dhe që vendosmëria e Uashingtonit të mos testohet para se ‘një administratë e re, strategjikisht më e prirur, të marrë detyrën’, tha Estévez-Abe.
Maslow theksoi, megjithatë, se “shpresa nuk është një strategji” dhe se Tokio duhet të vazhdojë përpjekjet për të mbrojtur aleancën dhe t’i intensifikojë ato, duke demonstruar angazhimin e vet për sigurinë përmes shpenzimeve edhe më të mëdha për mbrojtjen dhe duke ruajtur sigurinë ekonomike. / DW
