Në një raport nga negociatat e Ohrit më 28 korrik 2001 në TV “A1”, theksoi Aleksandar Chomovski – “potencoi ata atëherë (presidentët e gjashtë republikave të Jugosllavisë në 1991) ranë dakord të mos pajtoheshin”. Mesazhi indirekt ishte – Jugosllavia u shpërbërë, a do të ndodhë e njëjta gjë me Maqedoninë ndërsa shanset për një zgjidhje politike u rritën, u rrit nervozizmi në terren – në të dyja anët. Mbaj mend që ndërsa nxitoja nga hoteli “Inex Gorica” në vendin e reporterit në hotel “Park” gjatë rrugës takova delegacionin e VMRO-DPMNE-së. Ata mohuan se e kishin nënshkruar atë, edhe pse më vonë u bë e qartë se ata, në fakt, po ktheheshin nga vila Biljana menjëherë pasi kishin vënë nënshkrimet e tyre në Marrëveshje.
Shkruan: Vasko Popetrevski
Sikur të ishte dje … Kam pritur 15-20 minuta për t’u përfshirë në lajmet në TV “A1”, megjithëse më duhej të raportoja një gjë të rëndësishme nga Ohri. Pas disa muaj negociatash, u nënshkrua një marrëveshje politike që promovoi të drejtat e bashkësisë etnike shqiptare dhe ngjalli shpresë se gjakderdhja në pjesët perëndimore dhe veriperëndimore të vendit do të ndalet. Në rrethana normale do të ishte lajmi i parë, por…
Stuhitë në plazh
Si reporter i ri për A1 TV, në fund të korrikut 2001, mora pushime. Atmosfera në vend nuk ishte pikërisht për relaksim dhe relaks, por megjithatë, kalova disa ditë në brigjet e Liqenit të Ohrit. Unë kurrë nuk do të zbeh imazhet e “të thatës” në fluturim të ulët mbi plazhet e Ohrit. Unë mendoj se ata duhet të kishin demonstruar se shteti ka kontroll mbi të gjithë territorin e tij. Ndoshta ishte nga qielli, por jo në tokë.
Asnjëherë nuk do t’i harroj thirrjet e kolegut tim nga “A1”, Aleksandar Çomovski, ato ditë nga Ohri. Presidenti Boris Trajkovski, udhëheqësit e katër partive më të mëdha – Ljubco Georgievski (VMRO -DPMNE), Branko Crvenkovski (LSDM), Arben Xhaferi (PDSH), Imer Imeri (PDP), negociatorët James Pardew (SHBA) – u izoluan në vilat qeveritare dhe Francois Leotard (BE), me ekipet e tyre, në një përpjekje për të arritur një zgjidhje politike për konfliktin ushtarak.
Negociatat për Marrëveshjen Kornizë, Villa “Biljana” – Ohër, 28 korrik 2001
Çdo natë në orën 7 pasdite mezi prisnim raportet e Çomovskit për të dëgjuar se si po shkonin negociatat dhe nëse kishte ndonjë shpresë për paqe. Ndër gjërat që do të mbaj mend përgjithmonë është një fjali nga thirrja e tij e parë nga Ohri. Duke kujtuar se në të njëjtën vilë “Biljana”, ku u zhvilluan negociatat e Ohrit, në 1991 u mbajt një takim i presidentëve të atëhershëm të gjashtë republikave jugosllave, Chomovski vuri në dukje – “ata atëherë ranë dakord të mos pajtoheshin”. Mesazhi indirekt ishte – Jugosllavia u shpërbë, a do të ndodhë e njëjta gjë me Maqedoninë?!
“A1” u pa, dhe kështu një shtëpi e fuqishme mediatike në atë kohë. Ai kishte një ndikim të madh në krijimin e opinionit publik si tek maqedonasit ashtu edhe tek shqiptarët. Ajo u pasua nga imazhi i një zyre redaksie që mbron një zgjidhje paqësore të krizës. Ndoshta për shkak të kësaj, Shkupi u përmbyt me grafite “A1 = Ahmetovizija”. Nuk e di nëse do të ishte kështu nëse qarqet nacionaliste maqedonase do të dinin atmosferën e vërtetë në redaksi.
Me një gardh të plotë se kjo është pikëpamja ime personale për gjërat brenda, por mendoj se kam të drejtë kur pretendoj se ata që arritën të ishin gazetarë së pari, dhe më pas maqedonas dhe të krishterë (gjë që në kushte të tilla është jashtëzakonisht e vështirë), ishin një pakicë , dhe më e madhja Merita për përshtypjen se “A1” është në anën e paqes i takoi kryeredaktorit Aco Kabranov. Këtu janë vetëm disa ilustrime. Për një artikull në lajmin mbi “amnistinë për anëtarët e UÇK -së”, mora një vërejtje nga një koleg nga redaksia se nuk jam “shqiptarofil”, por “shiptarofil”. Ai mendoi se një temë e tillë nuk mund të raportohej aq “ftohtë dhe nga distanca”.
Ose edhe më goditës është shembulli kur në fazën në të cilën Ali Ahmeti tashmë kishte ndryshuar uniformën e tij ushtarake me një kostum dhe kravatë civile, redaktori Kabranov njoftoi se ai (Ahmeti) do të vinte për një intervistë në “A1”. Redaksia e “Ahmetovizija” është pothuajse bosh, dhe Kabranov të nesërmen, me një buzëqeshje të gjerë, tha se ai thjesht po bënte shaka dhe se ai donte të shihte se kush do të qëndronte për t’i thënë lamtumirë Ahmetit dhe kush do të ikte.
Raporti i Çomovskit më 1 gusht 2001 nga Ohri se kreu i shtetit dhe udhëheqësit e katër partive, me ndihmën e negociatorëve ndërkombëtarë, kishin arritur një zgjidhje për përdorimin e gjuhës shqipe, më mirëpriti në Strumicën time. Shkova atje pas disa ditësh të kaluara në plazh në Ohër. Ndërsa po planifikoja kur të kthehesha në Shkup, mora një telefonatë nga Kabranov.
Pasi njoftuan se kishin rënë dakord për gjuhën, udhëheqësit politikë morën një pushim nga Ilindeni dhe ranë dakord të takoheshin përsëri në Ohër më 3 gusht. Kabranov më kërkoi të shkoja në Ohër dhe të raportoja për rifillimin e negociatave politike. Unë nuk mund të them – jo. Sfida gazetareske ishte e madhe. Kur analizoj vendimin e tij nga distanca e sotme, nuk mund të mos them se ishte i guximshëm dhe madje i rrezikshëm. Pse dhe vetëm 25 vjet, dhe çdo fjalë e folur publikisht e fuqishme “A1” mund të lëvizë proceset në një drejtim ose në një tjetër. Kishte një luftë në terren dhe njerëzit po vdisnin.
Solana në Ohër
Për sa i përket gjuhës, tema tjetër (e fundit) e nxehtë në negociatat e Ohrit ishte policia. A do të ketë një të ashtuquajtur policia lokale, e cila do të ishte nën kontrollin e plotë të autoriteteve vendore, të cilat do të ishin kompetencat e saj; a do të ketë një pritje më masive të shqiptarëve në polici në mënyrë që ata të fillojnë ta ndiejnë si të tyren; sa, sa herë dhe në çfarë rrethanash do të punësoheshin? Këto ishin disa nga dilemat në tryezën e negociatave në villa Biljana.
Drejtuesit dhe negociatorët nuk arritën të arrijnë një marrëveshje për këtë çështje më vete. Prandaj, më 5 gusht 2001, Ministri i Jashtëm i atëhershëm i BE -së Havier Solana u ul në Aeroportin e Ohrit. BE, NATO dhe SHBA, të cilat tashmë kishin bërë përpjekje të konsiderueshme për të parandaluar gjakderdhjen e mëtejshme në shkallën e luftërave jugosllave të fillimit të viteve 1990, e dinin se një marrëveshje ishte e arritshme, por që negociatat mund të rrëshqasin lehtësisht në humnerë nëse do ta bënin nuk ndihmon, të ecin metrat e fundit të procesit. Duke dashur të dërgoj një mesazh se një zgjidhje ushtarake nuk është e mundur, Solana erdhi atë ditë në Ohër me Anatoly Zlenko, ministrin e jashtëm të atëhershëm të Ukrainës, një vend që ndihmoi Maqedoninë më shumë nga ana ushtarake.
Në një raport nga negociatat e Ohrit më 28 korrik 2001 në TV “A1”, theksoi Aleksandar Chomovski – “potencoi ata atëherë (presidentët e gjashtë republikave të Jugosllavisë në 1991) ranë dakord të mos pajtoheshin”. Mesazhi indirekt ishte – Jugosllavia u shpërbërë, a do të ndodhë e njëjta gjë me Maqedoninë ndërsa shanset për një zgjidhje politike u rritën, u rrit nervozizmi në terren – në të dyja anët. Mbaj mend që ndërsa nxitoja nga hoteli “Inex Gorica” në vendin e reporterit në hotel “Park” gjatë rrugës takova delegacionin e VMRO-DPMNE-së. Ata mohuan se e kishin nënshkruar atë, edhe pse më vonë u bë e qartë se ata, në fakt, po ktheheshin nga vila Biljana menjëherë pasi kishin vënë nënshkrimet e tyre në Marrëveshje.
Shkruan: Vasko Popetrevski
Sikur të ishte dje … Kam pritur 15-20 minuta për t’u përfshirë në lajmet në TV “A1”, megjithëse më duhej të raportoja një gjë të rëndësishme nga Ohri. Pas disa muaj negociatash, u nënshkrua një marrëveshje politike që promovoi të drejtat e bashkësisë etnike shqiptare dhe ngjalli shpresë se gjakderdhja në pjesët perëndimore dhe veriperëndimore të vendit do të ndalet. Në rrethana normale do të ishte lajmi i parë, por…
Stuhitë në plazh
Si reporter i ri për A1 TV, në fund të korrikut 2001, mora pushime. Atmosfera në vend nuk ishte pikërisht për relaksim dhe relaks, por megjithatë, kalova disa ditë në brigjet e Liqenit të Ohrit. Unë kurrë nuk do të zbeh imazhet e “të thatës” në fluturim të ulët mbi plazhet e Ohrit. Unë mendoj se ata duhet të kishin demonstruar se shteti ka kontroll mbi të gjithë territorin e tij. Ndoshta ishte nga qielli, por jo në tokë.
Asnjëherë nuk do t’i harroj thirrjet e kolegut tim nga “A1”, Aleksandar Çomovski, ato ditë nga Ohri. Presidenti Boris Trajkovski, udhëheqësit e katër partive më të mëdha – Ljubco Georgievski (VMRO -DPMNE), Branko Crvenkovski (LSDM), Arben Xhaferi (PDSH), Imer Imeri (PDP), negociatorët James Pardew (SHBA) – u izoluan në vilat qeveritare dhe Francois Leotard (BE), me ekipet e tyre, në një përpjekje për të arritur një zgjidhje politike për konfliktin ushtarak.
Negociatat për Marrëveshjen Kornizë, Villa “Biljana” – Ohër, 28 korrik 2001
Çdo natë në orën 7 pasdite mezi prisnim raportet e Çomovskit për të dëgjuar se si po shkonin negociatat dhe nëse kishte ndonjë shpresë për paqe. Ndër gjërat që do të mbaj mend përgjithmonë është një fjali nga thirrja e tij e parë nga Ohri. Duke kujtuar se në të njëjtën vilë “Biljana”, ku u zhvilluan negociatat e Ohrit, në 1991 u mbajt një takim i presidentëve të atëhershëm të gjashtë republikave jugosllave, Chomovski vuri në dukje – “ata atëherë ranë dakord të mos pajtoheshin”. Mesazhi indirekt ishte – Jugosllavia u shpërbë, a do të ndodhë e njëjta gjë me Maqedoninë?!
“A1” u pa, dhe kështu një shtëpi e fuqishme mediatike në atë kohë. Ai kishte një ndikim të madh në krijimin e opinionit publik si tek maqedonasit ashtu edhe tek shqiptarët. Ajo u pasua nga imazhi i një zyre redaksie që mbron një zgjidhje paqësore të krizës. Ndoshta për shkak të kësaj, Shkupi u përmbyt me grafite “A1 = Ahmetovizija”. Nuk e di nëse do të ishte kështu nëse qarqet nacionaliste maqedonase do të dinin atmosferën e vërtetë në redaksi.
Me një gardh të plotë se kjo është pikëpamja ime personale për gjërat brenda, por mendoj se kam të drejtë kur pretendoj se ata që arritën të ishin gazetarë së pari, dhe më pas maqedonas dhe të krishterë (gjë që në kushte të tilla është jashtëzakonisht e vështirë), ishin një pakicë , dhe më e madhja Merita për përshtypjen se “A1” është në anën e paqes i takoi kryeredaktorit Aco Kabranov. Këtu janë vetëm disa ilustrime. Për një artikull në lajmin mbi “amnistinë për anëtarët e UÇK -së”, mora një vërejtje nga një koleg nga redaksia se nuk jam “shqiptarofil”, por “shiptarofil”. Ai mendoi se një temë e tillë nuk mund të raportohej aq “ftohtë dhe nga distanca”.
Ose edhe më goditës është shembulli kur në fazën në të cilën Ali Ahmeti tashmë kishte ndryshuar uniformën e tij ushtarake me një kostum dhe kravatë civile, redaktori Kabranov njoftoi se ai (Ahmeti) do të vinte për një intervistë në “A1”. Redaksia e “Ahmetovizija” është pothuajse bosh, dhe Kabranov të nesërmen, me një buzëqeshje të gjerë, tha se ai thjesht po bënte shaka dhe se ai donte të shihte se kush do të qëndronte për t’i thënë lamtumirë Ahmetit dhe kush do të ikte.
Raporti i Çomovskit më 1 gusht 2001 nga Ohri se kreu i shtetit dhe udhëheqësit e katër partive, me ndihmën e negociatorëve ndërkombëtarë, kishin arritur një zgjidhje për përdorimin e gjuhës shqipe, më mirëpriti në Strumicën time. Shkova atje pas disa ditësh të kaluara në plazh në Ohër. Ndërsa po planifikoja kur të kthehesha në Shkup, mora një telefonatë nga Kabranov.
Pasi njoftuan se kishin rënë dakord për gjuhën, udhëheqësit politikë morën një pushim nga Ilindeni dhe ranë dakord të takoheshin përsëri në Ohër më 3 gusht. Kabranov më kërkoi të shkoja në Ohër dhe të raportoja për rifillimin e negociatave politike. Unë nuk mund të them – jo. Sfida gazetareske ishte e madhe. Kur analizoj vendimin e tij nga distanca e sotme, nuk mund të mos them se ishte i guximshëm dhe madje i rrezikshëm. Pse dhe vetëm 25 vjet, dhe çdo fjalë e folur publikisht e fuqishme “A1” mund të lëvizë proceset në një drejtim ose në një tjetër. Kishte një luftë në terren dhe njerëzit po vdisnin.
Solana në Ohër
Për sa i përket gjuhës, tema tjetër (e fundit) e nxehtë në negociatat e Ohrit ishte policia. A do të ketë një të ashtuquajtur policia lokale, e cila do të ishte nën kontrollin e plotë të autoriteteve vendore, të cilat do të ishin kompetencat e saj; a do të ketë një pritje më masive të shqiptarëve në polici në mënyrë që ata të fillojnë ta ndiejnë si të tyren; sa, sa herë dhe në çfarë rrethanash do të punësoheshin? Këto ishin disa nga dilemat në tryezën e negociatave në villa Biljana.
Drejtuesit dhe negociatorët nuk arritën të arrijnë një marrëveshje për këtë çështje më vete. Prandaj, më 5 gusht 2001, Ministri i Jashtëm i atëhershëm i BE -së Havier Solana u ul në Aeroportin e Ohrit. BE, NATO dhe SHBA, të cilat tashmë kishin bërë përpjekje të konsiderueshme për të parandaluar gjakderdhjen e mëtejshme në shkallën e luftërave jugosllave të fillimit të viteve 1990, e dinin se një marrëveshje ishte e arritshme, por që negociatat mund të rrëshqasin lehtësisht në humnerë nëse do ta bënin nuk ndihmon, të ecin metrat e fundit të procesit. Duke dashur të dërgoj një mesazh se një zgjidhje ushtarake nuk është e mundur, Solana erdhi atë ditë në Ohër me Anatoly Zlenko, ministrin e jashtëm të atëhershëm të Ukrainës, një vend që ndihmoi Maqedoninë më shumë nga ana ushtarake.
