Editorial nga Dr. Arben Ramkaj
Çdo lëvizje e madhe qytetare zhvillon dy beteja paralele. Të parën e bën në shesh me pushtetin, për të kërkuar llogaridhënie. Të dytën e zhvillon në hapësirën publike, për mënyrën se si ajo perceptohet nga shoqëria dhe komuniteti ndërkombëtar. Si protesta më e madhe e dekadave të fundit në Shqipëri, tubimet e fundit në bulevardin qendror të Tiranës dëshmuan një pakënaqësi të thellë dhe legjitime. Demokracia nuk funksionon vetëm përmes kutive të votimit, por edhe përmes të drejtës për të sfiduar vendimet e qeverisë. Pikërisht për shkak të kësaj peshe historike, ruajtja e identitetit të pastër të kauzës ishte jetike.
Megjithatë, përgjatë rrugëtimit, lëvizja humbi kontrollin mbi narrativën e saj publike. Në mediat ndërkombëtare, vëmendja u zhvendos me shpejtësi nga kërkesat e qytetarëve drejt gjeopolitikës. Fokusi nuk ishte më te standardet e jetesës apo transparenca, por te planet për investimet e familjes Trump dhe Jared Kushner në ishullin e Sazanit. Në vend që bota të dëgjonte zërin e shoqërisë civile shqiptare, ajo ndoqi një debat mbi interesat strategjike globale. Shqipëria nuk ka nevojë për një retorikë kundër investimeve të huaja apo aleatëve perëndimorë. Nëse ekzistojnë hije dyshimi mbi mënyrën se si menaxhohen projektet në Sazan apo Zvërnec, përgjegjësia ligjore dhe morale rëndon ekskluzivisht mbi institucionet shtetërore që i miratojnë ato.
Përfaqësimi publik i një kauze përcakton përfundimisht fatin e saj. Kjo u vu re qartë kur organizatorët zgjodhën si njërën prej figurave kryesore publike kolonel Dritan Demirajn. Pavarësisht kontributeve të tij të shkuara, Demiraj mbetet një profil thellësisht i polarizuar në spektrin politik dhe ideologjik. Kjo përzgjedhje krijon një hendek të madh përfaqësimi për mijëra e mijëra të rinj që mbushin sheshet, të cilët ndajnë vlera të ndryshme moderne, progresiste dhe krejtësisht larg retorikës tradicionale ushtarake apo partiake. Organizatorët duhet të garantojnë që mesazhi qytetar të mos eklipsohet nga retorika radikale apo axhendat e vjetra ideologjike. Shqipëria nuk ka nevojë për përmbysje sistemesh, por për konsolidim të institucioneve, shtet të së drejtës dhe transparencë radikale.
Nga ana tjetër, kompleksiteti i kësaj situate nuk mund të injorohet. Ndërhyrja informative përmes rrjeteve sociale, e shoqëruar me deklarata nga aktorë të jashtëm si Irani dhe llogari anonime në TikTok që nxisnin polarizimin, tregon se protestat sot janë vazhdimisht të ekspozuara ndaj elementeve të luftës hibride. Por është po aq e rrezikshme dhe e gabuar që të gjithë pjesëmarrësit të etiketohen në bllok si instrumente të fuqive të huaja. Pjekuria politike kërkon shmangien e të dyja këtyre ekstremeve të dëmshme.
Një tjetër fenomen shqetësues është rikthimi i një gjuhe përçarëse, e përdorur rregullisht në tri dekadat e fundit. Sa herë që politika gjendet në krizë, ringjallen paragjykimet kulturore dhe fetare ndaj komunitetit mysliman, duke përdorur etiketime anakronike si “talebanë” apo “iranianë”. Ky prodhim artificial i “armiqve” thjesht shmang vëmendjen nga problemet reale e të prekshme: korrupsioni galopant, funksionimi i drejtësisë dhe emigracioni masiv i rinisë. Stigmatizimi i liderëve fetarë apo qytetarëve për shkak të besimit të tyre cenon parimet bazë të lirisë së shprehjes në një shoqëri të hapur.
Sot, në të gjithë Evropën dhe Ballkanin, po rriten lëvizjet populiste të ushqyera nga zhgënjimi i thellë ndaj elitave politike. Patriotizmi mbetet një vlerë konstruktive, por një nacionalizëm i ndërtuar ekskluzivisht mbi zemërimin dhe kërkimin e vazhdueshëm të armiqve nuk ofron një alternativë të shëndetshme demokratike.
Iniciativa dhe zëri qytetar duhet të mbrohen nga çdo lloj stigmatizimi të padrejtë. Në një demokraci të vërtetë, asnjë qytetar apo klerik nuk e humb të drejtën e tij për të pasur një opinion apo për t’u bërë pjesë e debateve publike thjesht për shkak të besimit apo profesionit të tij. Ndërtimi i urave të komunikimit dhe respektimi i lirisë së gjithsecilit është rruga e vetme drejt një shoqërie të emancipuar.
Në fund, suksesi i kësaj lëvizjeje nuk matet vetëm me zmbrapsjen momentale të pushtetit, por me aftësinë për të ruajtur shpirtin e saj. Nëse ajo mbetet një protestë qytetare, e ankoruar te liria dhe përgjegjësia, ajo do të shënojë një fitore afatgjatë për shoqërinë. Qytetarët kërkojnë një demokraci funksionale, jo një “demokraturë” apo një fasadë autoritare ku pushteti kontrollon shoqërinë. Vetëm duke ruajtur këtë parim, kjo protestë do të kujtohet si momenti që forcoi institucionet, dhe jo si rasti ku imazhi mbyti kauzën.
