Tregu ilegal i cigareve paraqet qarkullim dhe konsum të cigareve që nuk kalojnë nëpër sistemin ligjor të kontrollit, taksimit dhe shpërndarjes zyrtare. Kjo kategori më së shpeshti përfshin cigare të kontrabanduara, të falsifikuara ose të tregtuara ndryshe ilegalisht që shiten jashtë kanaleve të regjistruara dhe pa detyrime të paguara siç duhet. Edhe pse Maqedonia vazhdon të ketë një pjesë relativisht më të ulët të cigareve ilegale krahasuar me shumë tregje në Bashkimin Evropian, të dhënat e fundit tregojnë një trend që meriton vëmendje. Vëllimi i cigareve ilegale në vend në vitin 2025 arriti në rreth 3,6 përqind të konsumit total, që paraqet një rritje prej rreth 1,3 pikë përqindjeje krahasuar me vitin e kaluar, tregon studimi i fundit i KPMG për konsumin ilegal të cigareve në Evropë. Studimi mbulon 38 vende evropiane, gjegjësisht shtete anëtare të BE-së dhe 11 tregje të tjera, ndër të cilat edhe Maqedoninë.
Sipas të dhënave në raport, konsumi ilegal i cigareve në Maqedoni është ende relativisht i ulët krahasuar me shumë tregje të BE-së, por tendenca e rritjes është e qartë dhe nuk duhet të injorohet. Përveç kësaj, analiza e KPMG nuk përfshin duhanin ilegal të mbështjellë me dorë, një kategori që për Maqedoninë përfaqëson një sfidë të veçantë dhe shpesh më të madhe sesa cigaret ilegale. Studimet që përfshijnë edhe këtë kategori vlerësojnë se tregtia e ilegale arrin rreth 13 përqind të konsumit total të duhanit dhe produkteve të duhanit. Kjo do të thotë që, nëse merret parasysh edhe duhani i mbështjellë me dorë, madhësia reale e tregut ilegal është afërsisht tre herë më e madhe se shifrat e treguara vetëm nga konsumi ilegal i cigareve.
Këto të dhëna tregojnë se tregu ilegal nuk është statik, por po zgjerohet gradualisht. Rritja duhet të lexohet si një sinjal i hershëm i një ndryshimi në dinamikën e tregut, pasi produktet ilegale bëhen më të arritshme, më të dukshme dhe potencialisht më tërheqëse për një pjesë të konsumatorëve. Prandaj, përgjigja ndaj këtij trendi nuk duhet të reduktohet vetëm në deklarimin e shifrave, por duhet të përfshijë zbatim më të fortë të ligjit, bashkëpunim më efektiv publik-privat dhe rregullim që është i balancuar, i bazuar në prova dhe i zbatueshëm në praktikë.
Në një kontekst të tillë, pyetja kryesore për publikun është nëse ky trend do të njihet me kohë si një paralajmërim apo do të trajtohet si një statistikë anësore ndërsa oferta ilegale bëhet më e arritshme dhe më e vështirë për t’u kontrolluar. Ekspertët ekonomik theksojnë se rritja nuk duhet parë vetëm si rezultat i konsumit më të madh të cigareve ilegale në vend, por edhe si një shenjë se produktet ilegale të duhanit po mbërrijnë më lehtë përmes kanaleve rajonale. Kjo është arsyeja pse Maqedonia nuk është vetëm një treg ku përfundojnë cigaret ilegale, por edhe pjesë e një rrjeti më të gjerë lëvizjeje dhe shpërndarjeje në rajon.
Të dhënat evropiane konfirmojnë seriozitetin e këtij trendi. Sipas një studimi të KPMG, një нга dhjetë cigare të konsumuara në Evropë vjen nga tregu i zi, një nivel që nuk është tejkaluar që nga viti 2014. Në vendet e përfshira në studim, konsumi total ilegal ka arritur 55,3 miliardë cigare, me humbje të vlerësuara për buxhetet shtetërore prej 22,4 miliardë euro. Pjesa më e madhe e tregut ilegal përbëhet nga cigare të falsifikuara, të cilat përbëjnë 44 përqind të konsumit total ilegal në BE, dhe vëllimi i tyre vitin e kaluar është rritur për më shumë se 20 përqind krahasuar me vitin 2024. Prandaj, mesazhi është një: tregtia ilegale e produkteve të duhanit nuk është vetëm një problem i tregut, por edhe një çështje e të ardhurave publike, kontrollit, sigurisë dhe besimit në institucione.
