Në betejën e gjatë ligjore për herbicidin Roundup të Bayer, i cili përmban glifosat, gati 200,000 kërkesa për kancer janë paraqitur në gjykatat e SHBA-së gjatë shtatë viteve të fundit. Çështja është bërë që atëherë një çështje politike. Në rastet e mëparshme të Roundup, Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së, nën Presidentin e atëhershëm Joe Biden, i lejoi konsumatorët të kërkonin kompensim nga gjiganti gjerman i kimikateve. Shumica e padive përfshinin limfomën jo-Hodgkin, një kancer gjaku që prokurorët thonë se u zhvillua pas ekspozimit afatgjatë ndaj pesticidit.
Megjithatë, administrata Trump ndryshoi kursin. Pasi Gjykata Supreme e SHBA-së i kërkoi prokurorit të përgjithshëm federal një mendim, Departamenti i Drejtësisë mbajti anën e Bayer dhe kërkoi të kufizonte dhjetëra mijëra padi në pritje.
Bayer ka paguar tashmë rreth 8.53 miliardë euro për të zgjidhur paditë për kancerin në SHBA. Në korrik, kompania njoftoi se do të linte mënjanë edhe 1.2 miliardë euro shtesë, kryesisht për dëmshpërblime ndëshkuese.
Bayer bleu Roundup në vitin 2018 si pjesë e blerjes prej 63 miliardë dollarësh të gjigantit amerikan të agrobiznesit Monsanto, një kompani e njohur për farat e saj të modifikuara gjenetikisht dhe agrokimikatet kontroverse.
Çështja po ndiqet nga afër edhe në BE, ku Komisioni Evropian ka zgjatur afatin e përdorimit të glifosatit deri në vitin 2033 pavarësisht kundërshtimit të fortë nga OJQ-të, dhe nga disa shtete anëtare të BE-së, përfshirë Francën dhe Austrinë, ende po bëjnë thirrje për kufizime më të rrepta ose një ndalim të plotë.
SHBA: Shtetet kundër qeverisë federale
Departamenti i Drejtësisë nën Biden argumentoi, se ligji federal i SHBA-së për pesticidet nuk e mbron Bayer nga paditë në gjykatat shtetërore, sepse përgjegjësia dhe mbrojtja e konsumatorit janë tradicionalisht përgjegjësi e shteteve anëtare të SHBA. Mbi këtë bazë, u ngritën padi sipas ligjit shtetëror, me pretendime se përbërësi aktiv glifosati shkakton kancer dhe se Bayer nuk arriti të ofrojë paralajmërime të mjaftueshme.
Ligji federal i SHBA-së përcakton standarde kombëtare për miratimin e pesticideve, por nuk i heq fuqitë e shteteve në fushën e sigurisë publike. Prandaj, konsumatorët mund të padisin Bayer pasi glifosati të miratohej nga Agjencia e Mbrojtjes së Mjedisit (EPA) nëse e konsideronin etiketimin e produktit si mashtrues.
Një barrë për industrinë?
Administrata Trumptani i ka kërkuar Gjykatës Supreme të pranojë argumentin e Bayer se ligji federal përjashton padi të tilla. Kjo do ta ngushtonte ndjeshëm fushën për rreth 65,000 paditësit e mbetur.
Mbështetësit e kësaj qasje argumentojnë se ajo përcakton rregulla uniforme kombëtare për etiketimin e pesticideve, shmang konfuzionin mbi rregulloret e ndryshme shtetërore dhe përforcon rolin qendror të EPA-s në garantimin e sigurisë.
Ekipi i Trump i ka paraqitur paditë Roundup si një barrë të panevojshme për ekonominë, duke e ekspozuar Bayer ndaj rreziqeve të mëdha dhe të paparashikueshme, edhe pasi EPA miratoi produktet e saj.
Megjithatë, kritikët e shohin qëndrimin e Trump si mbështetje të interesave të korporatave të mëdha në kurriz të drejtësisë – në këtë rast, për një numër të madh paditësish, shumë prej të cilëve pretendojnë se vuajnë nga sëmundje terminale ose paaftësi të rënda.
“Ky trend i qeverive të ekstremit të djathtë që kufizojnë liritë civile është i frikshëm”, tha për DW Martin Dermen, drejtor ekzekutiv i rrjetit PAN Europe, i cili bashkon OJQ-të e dedikuara për eliminimin e pesticideve të rrezikshme dhe promovimin e bujqësisë së qëndrueshme.
Kundërshtarë të tjerë të veprimit të Trump thonë se kjo tregon një dështim për të mbrojtur shëndetin publik dhe dobëson fuqitë e shteteve federale duke u hequr gjykatave lokale aftësinë për t’i mbajtur korporatat përgjegjëse.
Bayer kërkon një zgjidhje të shpejtë
Bayer ka lobuar tek ligjvënësit amerikanë kundër padive masive dhe u ka kërkuar gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë të rishikojnë një vendim të gjykatës së Misurit që mbështeti një dëmshpërblim prej 1.25 milion dollarësh për një paditës i cili pretendoi se limfoma e tij jo-Hodgkin ishte rezultat i ekspozimit ndaj herbicidit Roundup.
Bayer, një kompani gjermane farmaceutike dhe bioteknologjike me seli në Leverkusen, po citon dekada kërkimesh që thotë se vërtetojnë se Roundup është i sigurt për njerëzit. Ky argument, megjithatë, është dobësuar nga tërheqja e një studimi të vitit 2000 që përdoret shpesh për të mbrojtur sigurinë e glifosatit, duke përmendur ndikimet e pa raportuara nga Monsanto dhe shqetësime të tjera etike.
Megjithatë, shumica e rregullatorëve në të gjithë botën ende besojnë se glifosati, kur përdoret sipas udhëzimeve, nuk është kancerogjen. Drejtori ekzekutiv i Bayer, Bill Anderson, ka paralajmëruar se kompania mund të ndalojë shitjen e Roundup në SHBAnëse paditë nuk zgjidhen së shpejti.
Vendimi mund të kufizojë paditë e ardhshme
Sipas Mary J. Davis, dekane e Shkollës së Drejtësisë Rosenberg të Universitetit të Kentucky-t, Gjykata Supreme tani po rishikon vendimin e saj 20-vjeçar mbi ligjin federal të pesticideve. Në atë vendim të vitit 2005, gjyqtarët thanë se ligji federal dikton se cilat paralajmërime duhet të shfaqen në etiketat e pesticideve dhe se shtetet nuk mund të kërkojnë paralajmërime të ndryshme ose shtesë.
Një vendim i favorshëm mund t’i kursente Bayer miliarda euro në kërkesat për dëmshpërblim në pritje. Në të njëjtën kohë, mund ta bëjë më të vështirë për konsumatorët të ngrenë padi për produkte të dëmshme dhe të kufizojë ndjeshëm të drejtën e tyre për kompensim. Davis është një eksperte për përgjegjësinë e prodhuesit dhe ka kaluar dekada duke argumentuar përparësinë e ligjit federal në procese gjyqësore.
Ajo e përmblodhi atë për DW: “Nëse Gjykata Supreme nuk e merr këtë çështje dhe nuk vendos në favor të kompanisë, ka shumë vite të tjera gjyqi përpara.” Pavarësisht rezultatit, Chris Hilson, profesor i drejtësisë dhe ndryshimeve klimatike në Universitetin e Reading në Mbretërinë e Bashkuar, paralajmëron se paditë Roundup mund të jenë “vetëm fillimi” i një vale më të gjerë padish kundër sektorit agro-ushqimor.
“Paditë gjyqësore për klimën deri më tani janë përqendruar kryesisht në tranzicionin e energjisë dhe kompanitë e karburanteve fosile”, tha Hilson për DW. “Mund të presim që lëvizja mjedisore të ngrejë gjithnjë e më shumë padi në të ardhmen – për klimën, biodiversitetin dhe shëndetin e njeriut.” / DW
