Bankat që operojnë në Shqipëri presin një rritje të kredive me probleme (NPL) në periudhën në vijim, ndërkohë që përfitueshmëria e sektorit bankar mbetet nën mesataren e vendeve të Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore, gjetjeve të Anketës së kreditimit bankar Europën Qendrore dhe Juglindore (EQLJL) për gjysmën e dytë të vitit 2025, e kryer nga Banka Evropiane e Investimeve (BEI), në të cilën përfshihet dhe Shqipëria.
Sipas raportit, ndonëse kërkesa për kredi në Shqipëri vijon të jetë e fortë, veçanërisht nga bizneset dhe familjet, bankat shfaqin kujdes të shtuar për cilësinë e portofolit, duke sinjalizuar se rreziqet e kreditimit po rriten. Shqipëria renditet ndër vendet ku bankat presin përkeqësim të lehtë të cilësisë së aktiveve, në kontrast me disa tregje të tjera të rajonit ku pritshmëritë janë më të qëndrueshme.
BEI thekson se pritshmëritë për rritjen e kredive me probleme lidhen me ngadalësimin e disa sektorëve kyç, rritjen e kostove për bizneset dhe pasiguritë strukturore të ekonomisë, të cilat mund të ndikojnë aftësinë e huamarrësve për të shlyer detyrimet. Në këtë kontekst, bankat raportojnë një qasje më konservatore në dhënien e kredive, edhe pse kërkesa mbetet e lartë.
Nga ana e fitueshmërisë, raporti evidenton se bankat në Shqipëri raportojnë nivele më të ulëta të rentabilitetit krahasuar me mesataren e rajonit CESEE. Kjo diferencë shpjegohet me faktorë si madhësia relativisht e vogël e tregut, presioni mbi marzhet e interesit, konkurrenca e lartë dhe struktura e kreditimit, e cila mbetet e përqendruar në sektorë me vlerë të shtuar më të ulët.
Megjithatë, pavarësisht fitueshmërisë më modeste dhe pritshmërive për rritje të kredive me probleme, bankat vijojnë ta konsiderojnë tregun shqiptar si relativisht tërheqës, duke theksuar stabilitetin makroekonomik dhe potencialin për rritje të kreditimit në afatmesëm, nëse përmirësohet klima e biznesit dhe ulen rreziqet strukturore.
Raporti nënvizon se sfida kryesore për sistemin bankar në Shqipëri mbetet ruajtja e ekuilibrit mes zgjerimit të kreditimit dhe menaxhimit të rrezikut, në një ekonomi ku rritja mbështetet ende fort te konsumi dhe shpenzimet publike, ndërsa investimet private dhe produktiviteti mbeten nën potencial.
Anketa e huadhënies bankare në EQLJL tregon tendencë pozitive në kërkesën për kredi dhe shenja të përmirësimit të ofertës
Sipas një njoftimi zyrtar të BEI, Bankat në Europën Qendrore dhe Juglindore (EQLJL) raportojnë tendenca përmirësimi. Kërkesa për kredi mbetet e fortë, veçanërisht nga kompanitë, ndërsa bankat parashikojnë një përmirësim të lehtë në ofertën e kredisë pas një periudhe tkurrjeje. Predispozita për huadhënie nga bankat pritet të rritet, veçanërisht për NVM-të dhe kredinë konsumatore, megjithëse bankat tregojnë gatishmëri më të kufizuar për të zgjeruar kredinë për kompanitë e mëdha dhe për hipotekat. Një besim i tillë në rritje rreth ofertës së kredisë mund të ndihmojë në ngushtimin e hendekut ofertë-kërkesë që ka vazhduar vitet e fundit, për shkak të kërkesës së fortë për kredi dhe ofertës më të kufizuar.
Anketa e kreditimit bankar e EQLJL-së për gjysmën e dytë të vitit 2025, e kryer nga Banka Evropiane e Investimeve (BEI) dhe e prezantuar në Forumin EQL 2026 në Vjenë, tregon se dy të tretat e grupeve bankare ndërkufitare të anketuara në lidhje me planet e ardhshme afatgjata synojnë të zgjerojnë operacionet e tyre. Në Shqipëri, kërkesa për kredi është rritur më tej, ndërsa kushtet e ofertës janë shtrënguar. Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, pritet një tendencë e ngjashme nga ana e kërkesës, ndërsa kushtet e ofertës ka të ngjarë të mbeten neutrale. Likuiditeti dhe cilësia e kredive janë përmirësuar, megjithëse pritet një rritje e moderuar e kredive me probleme në periudhën në vijim.
“Anketa e fundit konfirmon qëndrueshmërinë dhe potencialin e fortë të sektorit bankar në Evropën Qendrore, Lindore dhe Juglindore”, u shpreh Marek Mora, zëvendëspresident i BEI-t. “Kërkesa për kredi mbetet e fortë, kushtet e ofertës po tregojnë shenja përmirësimi dhe cilësia e kredive ka vazhduar të përparojë gjatë gjashtë muajve të fundit. Këto tendenca janë shumë inkurajuese për investimet dhe zhvillimin ekonomik në rajon. Dy të tretat e bankave të pranishme në rajon po planifikojnë të rrisin ekspozimin e tyre afatgjatë atje. Kjo është një shenjë e shkëlqyer e potencialit për rritje në EQLJL-së. BEI plotëson përpjekjet e bankave tregtare dhe do të vazhdojë të kontribuojë, duke adresuar mangësitë e tregut dhe prioritetet e politikave të BE-së.“
Potenciali i tregut në rajonin e EQLJL-së konsiderohet gjerësisht si i rëndësishëm, ku shumica e bankave të anketuara e vlerësojnë atë si të lartë – veçanërisht në vende si Çekia, Rumania dhe Sllovakia – ose mesatar, kryesisht në tregjet e Ballkanit Perëndimor. Rentabiliteti në Evropën Qendrore, Lindore dhe Juglindore mbetet gjithashtu i fortë krahasuar me operacionet e përgjithshme të grupit, e karakterizuar nga një performancë veçanërisht të fortë në Bosnjë-Hercegovinë, Bullgari, Çeki, Hungari, *Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut.
Debora Revoltella, shefe e Departamentit të Ekonomisë në BEI, , u shpreh: “Këto rezultate nxjerrin në pah tendenca shumë pozitive të kreditimit për bankat që operojnë në zonën e EQLJL-së, të cilat po përfitojnë nga performanca e fortë e sektorëve bankarë globalë dhe evropianë. Megjithatë, faktorë të ndryshëm – si vendas ashtu edhe ndërkombëtarë, veçanërisht zhvillimet rregullatore – vazhdojnë të peshojnë në kushtet e ofertës së kreditimit në rajon.”
Për më tepër, aksesi në financim në EQLJL si për grupet bankare ndërkufitare ashtu edhe për degët e tyre ka mbetur i fortë gjatë gjashtë muajve të fundit dhe pritet të përmirësohet më tej. Kjo perspektivë pozitive mbështetet nga rritja e depozitave me pakicë dhe të korporatave dhe aksesi i vazhdueshëm në financim nga institucionet financiare ndërkombëtare (IFN), siç është BEI.
Cilësia e kredive ka vazhduar të përmirësohet gjatë gjashtë muajve të fundit, me më pak kredi të këqija të raportuara. Këto fitime kanë qenë veçanërisht të forta në segmentin e shitjes me pakicë dhe në sektorin e korporatave. Pavarësisht këtyre zhvillimeve pozitive, bankat mbeten të kujdesshme për gjashtë muajt e ardhshëm, duke parashikuar një përkeqësim të mundshëm të cilësisë së kredisë./Monitor.al
