Përveçse e panevojshme, lufta me Iranin është gjithashtu ndërhyrja më e keqe e përgatitur nga SHBA-të në 100 vitet e fundit. Ajo përbën edhe një precedent gjeopolitik, jo sepse është injoruar e drejta ndërkombëtare – gjë që ka ndodhur edhe më parë – por sepse për herë të parë SHBA-të kanë anashkaluar partnerët e tyre në NATO, përcjell Nistori.
Kjo është analiza përmbledhëse e ish-presidentit të Maqedonisë së Veriut, Stevo Pendarovski, për krizën e fundit në Lindjen e Mesme. Në një intervistë për Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), ai flet për një sërë temash që lidhen me politikën e jashtme dhe të brendshme, si ish-kreu i shtetit dhe si profesor universiteti i fokusuar në politikën dhe sigurinë globale.
Pendarovski ia ka kushtuar karrierën e tij politike integrimit euroatlantik. Sot, ai e përshkruan kështu Amerikën e udhëhequr nga Donald Trump:
“Tani praktikisht kemi vendin më të fuqishëm në botë, sjelljen e të cilit nuk mund ta parashikojmë.”
Sipas tij, sulmi ushtarak amerikano-izraelit ka zbuluar amatorizmin e politikës së jashtme maqedonase, për shkak të mbështetjes së pakushtëzuar ndaj administratës amerikane.
“Ky është një fakt shkatërrues”, thotë ish-presidenti.
Në kuadër të politikës së jashtme, ai komentoi edhe idenë e promovuar në publik nga kryeministri Hristijan Mickoski, për një iniciativë të supozuar brenda European Union që do të mundësonte hyrjen e shpejtë të vendeve të Ballkanit Perëndimor në Bashkim, fillimisht pa të drejtë vetoje.
“Absolutisht absurde. Kjo ide nuk vjen nga Brukseli”, shprehet Pendarovski, duke theksuar se, pavarësisht se sa tërheqëse mund të tingëllojë, shtetet kryesore anëtare të BE-së nuk e mbështesin atë.
Nuk ka rrezik të drejtpërdrejtë nga Irani
Sulmi amerikano-izraelit ndaj Iran po përshkallëzohet drejt një konflikti më serioz, duke rrezikuar përfshirjen e shteteve fqinje të Gjirit.
Në North Macedonia, rreth 3,000 kilometra larg Tehran, autoritetet dhe ekspertët po analizojnë pasojat ekonomike të mundshme të konfliktit, kryesisht për shkak të rritjes së çmimeve të naftës dhe gazit natyror. Në disa vende tashmë janë krijuar radhë në pikat e karburantit.
Megjithatë, dy raketa iraniane – njëra që përfundoi në një bazë në Cyprus dhe tjetra që u interceptua nga sistemet e NATO mbi Turkey – kanë shkaktuar shqetësim te qytetarët për një hakmarrje të mundshme ndaj aleatëve të NATO-s.
“Nuk kemi asnjë rrezik të drejtpërdrejtë në territorin tonë”, thekson Pendarovski.
Nuk sillen kështu burrat e shtetit
Edhe pse qëndrimi i ashpër kundër ndryshimeve kushtetuese ishte një nga arsyet e fitores së VMRO-DPMNE në zgjedhjet e vitit 2024, Pendarovski shprehet i befasuar që nga pozicioni i pushtetit partia nuk ka vazhduar rrugën evropiane.
Ai priste që Mickoski të ndiqte shembullin e kryeministrit grek Kyriakos Mitsotakis, i cili, megjithëse ishte kundër Prespa Agreement, respektoi detyrimet ndërkombëtare pasi erdhi në pushtet.
“Në vend të kësaj, retorika është dyfishuar. Kjo nuk është sjellje e burrave të shtetit, por e njerëzve që duan të qëndrojnë në pushtet.”
Raketat iraniane dhe rajoni
Sipas tij, raketat që posedon Irani, edhe nëse përdoren, nuk mund të përshkojnë një distancë prej 2,000 kilometrash duke ruajtur një nivel të lartë saktësie.
“Në rastin më ekstrem, varësisht nga pika e nisjes në Iran, ato mund të arrijnë deri në afërsi të Sofia.”
Në rast se konflikti zgjat, ai përmend dy pika të ndjeshme në rajon.
E para është Camp Bondsteel në Kosovo, baza më e madhe ushtarake amerikane në rajon. E dyta është një vendndodhje në bregdetin e Adriatikut, pranë Durrës në Albania.
Sipas tij, rreth 3,000 kundërshtarë të regjimit iranian jetojnë në atë zonë në Shqipëri.
Ndërhyrje e përgatitur dobët
Raportet mediatike, duke cituar burime nga shërbimet amerikane të inteligjencës, kanë treguar se përpjekjet për të nxitur pakënaqësi te pakica kurde në Iran për një ndryshim regjimi kanë nisur vetëm disa ditë pas sulmit.
Për Pendarovskin, kjo është një provë tjetër e përgatitjes së dobët të ndërhyrjes.
“Fakti që kjo nuk u bë paraprakisht, por vetëm pasi filloi sulmi, është dëshmi se ndërhyrja është kaotike”, thotë ai.
Sipas tij, regjimi në Iran mund të përmbyset vetëm nga vetë populli iranian dhe aktualisht nuk ka indikacione për një zhvillim të tillë.
Irani është një komb i konsoliduar, i bazuar në qytetërimin persian mijëravjeçar. Në momente krize, shoqëria tenton të bashkohet, në vend që të shpërbëhet si në shtete të organizuara mbi baza fisnore, si Libya dhe Syria.
Si dëshmi tjetër të improvizimit të ndërhyrjes, ai përmend edhe mungesën e objektivave të qarta.
Në 24 orët e para të sulmit, si presidenti amerikan Donald Trump, ashtu edhe sekretari i mbrojtjes Pete Hegseth, fillimisht folën për ndryshim regjimi dhe më pas për shkatërrimin e objekteve bërthamore.
Shpërbërja e rendit ndërkombëtar
Sipas Pendarovskit, ndërhyrja ilustron procesin e shpërbërjes së rendit ndërkombëtar siç e kemi njohur deri më tani.
Ky proces, sipas tij, filloi që në ditët e para të mandatit të Trump në White House, me sulme jodiplomatike ndaj aleatëve, kërcënime për marrjen e Greenland, për aneksimin e Canada, si dhe me përdorimin e tarifave për të mbrojtur interesat amerikane.
Ai thekson se SHBA-të, si fuqi globale, shpesh nuk e kanë respektuar të drejtën ndërkombëtare.
Ajo që është e re, sipas tij, është fakti se për herë të parë në një shekull Amerika nuk po respekton detyrimet ndaj partnerëve me të cilët ndan të njëjtën aleancë politike, strategjike dhe ushtarake.
“Amerika nuk i ka anashkaluar kurrë më parë partnerët e NATO-s. Tani po e bën këtë, jo vetëm në këtë krizë, por edhe në bisedimet direkte me Vladimir Putin për Ukraine.”
