Cilat ishin arsyet e divorcit të Vangjel Dules me Edi Ramën dhe a beson ai në opozitën e Bashës? Çështja çame, afrimi i Idrizit dhe ftohja me Athinën. Si dhe “Përse”-të e panjohura të vizitës së Dules në ceremonitë e Presidentit Trump. A është ai pika lidhëse mes opozitës së djathtë dhe stafit të ngushtë të shefit të ri të Shtëpisë së Bardhë?
Për këto dhe të tjera pyetje, i ftuar këtë të hënë në Top Story është vetë kreu i PBDNJ-së, Vangjel Dule.
Intervista
Sokol Balla: Çfarë ndodhi realisht? Nga ajo ikje e zhurmshme e prillit të 2009 dhe pas kaq vitesh tashmë që ju i largoheni aleatit dhe mikut tuaj Edi Ramës.
Vangjel Dule: Kur bëhen retrospektiva të tilla je në një ankth për ato që ke thënë sepse koha është ajo që provon. Me kënaqësi vërej se shumë prej shqetësimeve të shprehura në atë intervistë, gjatë viteve që pasuan u shndërruan në një realitet politik. Ne duke u nisur nga ajo që është tipike dhe dalluese për PBDNJ, luajalitetin tonë ndaj disa vlerave dhe parimeve themelore, nisëm një bashkëpunim me PS dhe zotin Rama dhe natyrisht që këto ishin zgjedhjet e lira, të ndershme dhe të barabarta, politika të hapura europianizuese në çdo fushë të vendit, respektimi i të drejtave të njeriut në përgjithësi dhe i të minoriteteve në veçanti. Pati dy periudha, periudha e parë ku ky bashkëpunim ishte shumë pozitiv dhe pastaj nisi periudha e dytë ku të gjitha këto u kthyen në kah të kundërt. Ishim kaq luajal ndaj këtyre parimeve saqë pas 2009, PBDNJ me një mandat që kishte në Parlament mund të përcaktonte shumicën. PD kishte 70 mandate dhe me votën e PBDNJ mund të krijonte shumicën e domosdoshme parlamentare. Përse nuk e bëmë këtë? Nuk e bëmë për të qenë seriozë me veten dhe të besueshëm për njerëzit që na votuan. Rrjedha do të ishte shumë më ndryshe për PBDNJ nëse do të kishte bërë këtë lëvizje atëherë, por do të ishin bërë edhe disa lëvizje përcaktuese.
Sokol Balla: Patët ofertë atëherë nga zoti Berisha pas zgjedhjeve të 2009?
Vangjel Dule: Ato ishin bërë publike. Në mënyrë të përsëritur në konferenca shtypi Berisha e drejtoi ftesën e hapur, por në të njëjtën kohë edhe në mënyrë konfidenciale u bisedua që PBDNJ, por me shumë dashamirësi dhe korrektësi e refuzuam për t’u qëndruar atyre parimeve, pavarësisht se mund të cënohen interesat tona të ngushta në një periudhë. Në një kohë që të rrallë forca politike do të mbanin një qëndrim të tillë, në vendin tonë, kjo asnjëherë nuk u vlerësua nga ana e PS dhe në rastin më të parë që u ndje në pozita superiore braktisi ato vlera dhe filloi dëbimin e PBDNJ, që ishte një proces, derisa ky plotësua edhe me lëvizjet e fundit të përfaqësuesve të fundit të PBDNJ që ishin në disa pozicione zyrtare.
Sokol Balla: Kjo besoj erdhi pas qëndrimit tuaj politike që u shfaqët në tryezat e grupit parlamentar të opozitës. Dhatë dorëheqjen nga posti i nënkryetarit të Kuvendit. Duket sikur edhe ju largoheni në momentin më të parë që ka një krisje, kërkoni luajalitet dhe ndershmëri nga politika…
Vangjel Dule: Politika ka moralin e vet dhe duke thënë se politika nuk ka moral, kjo është ajo që e ka çuar politikën shqiptare në zhvlerësimin që po përjetojmë. Nuk ishte dorëheqja ime nga posti i nënkryetarit që nisi këtë proces që përshkrova pak më parë. Para zhvillimit të zgjedhjeve të 2013, për një vëzhgues të kujdesshëm, konstatimi se PBDNJ ishte distancuar dhe kjo kishte nisur që në 2011, jo nga PS sesa nga zoti Rama.
Sokol Balla: Çfarë ndodhi? A ka lidhje kjo me faktin që, në mos gaboj në 2012, PS bëri një hap të paprecedentë, futi në programin e saj elektoral çështjen çame.
Vangjel Dule: Nuk është kjo. Nëse do t’u rikthehemi qëndrimeve publike të PBDNJ-së, edhe në 2010 edhe në 2011, por pas 2011 konstatojmë pakënaqësi sistematike për mënyrën e funksionimit të koalicionit, për mënyrën e artikulimit të politikave dhe publikisht ishte artikuluar edhe zoti Rama se kryetari i PBDNJ-së po i bën opozitë opozitës për faktin se isha i pakënaqur. Opozita nuk arrinte të artikulohej bindëse ndaj mënyrë se qeverisjes së atëhershme. Ajo që ishte shumë shqetësuese dhe që po e vuajmë edhe sot, ishte fakti që zoti Rama në çdo nismë, në çdo ide karakterizohej nga një konfuzion dhe isha shprehur tekstualisht se idetë e zotit Rama nuk kanë fillim, mes dhe fund.
Sokol Balla: Atëherë pse qëndruat me të?
Vangjel Dule: Kjo pyetje shtrohej atëherë, por edhe sot. PBDNJ ishte në një pozicion detyrim-përcaktimi në bashkëpunimet e veta elektorale. Ishte larguar nga PD. Domosdoshmërisht duhej që të nënshkruante dhe të përfshihej në një koalicion sepse sistemi zgjedhor është penalizues për forcat politike të dimensionit të PBDNJ.
Sokol Balla: Këto ua ofronte edhe partia tjetër e madhe pak a shumë.
Vangjel Dule: Të gjitha ato që thashë për largimin nga PD ishin fenomene që ishin në shpalosjen e tyre maksimale. Njëri prej përfaqësuesve të PBDNJ ishte ministër që u largua nga PBDNJ, ishte ministër në qeverinë e PD dhe tjetri ishte deputetë. U larguan nga PBDNJ dhe nuk ekzistonin kushtet as për të biseduar për një bashkëpunim të mundshëm paraelektoral. Rrjedhimisht, PBDNJ duke mos patur alternativë tjetër dhe mos harroni se atëherë u negociua në mënyrë shteruese me zotin Meta për krijimin e një poli të tretë, i cili mesa zhvillimet treguan më vonë ishte i pamundur në atë periudhë kohore. U ezauruan të gjithë mundësitë atëherë. Pra kemi bërë si PBDNJ të gjitha përpjekjet që lejoi luajaliteti dhe konjukturat e përgjithshme dhe nuk pati një alternativë tjetër.
Sokol Balla: Cili ishte momenti kur raporti me Ramën dhe koalicionin ndryshoi që nga afrimi në 2009? Cili ishte momenti pas 2013, kur gjërat përfundimisht morën një drejtim tjetër?
Vangjel Dule: Më shqetëson shumë hipokrizia dhe nuk mund ta konceptoj që në një moment kur jam në nevojë dhe kam të domosdoshme mbështetjen e një personi të jem krejt i ndryshëm dhe në momentin që s’më duhet më kjo mbështetje, të jem 180 gradë i kundërt. Periudha mars-qershor 2013 ishte një leksion shumë i hidhur për mua. Pashë tek drejtuesit e PS, nga qëndrime që ishin të papranueshme për mua, lutëse dhe menjëherë pasi konsolidoheshin në pozita superioriteti, në situata krejt të kundërta zhvlerësuese dhe aq më tepër në situata me tendenca të qarta për të dëmtuar, minuar përpjekjet dhe rezultatin elektoral të PBDNJ, apo përpjekja përfundimtare për ta lënë në mënyrë artificiale përmes shtrembërimit të vullnetit edhe jashtë Parlamentit. Nuk mund t’ua fsheh. Është fakt pak i thënë që zgjedhja ime në Parlamentin aktual i kushtohet ndërhyrjes në momentin e duhur të ish-ambasadorit amerikanë dhe zonjës së nderuar kryesuese e misionit të OSBE/ODIHR. Në një qendër numëruese votash, ku PBDNJ ishte e papërfaqësuar, as me vëzhgues, votat e PBDNJ ishin plaçkë këmbimi mes dy kampeve të politikës. Ishte pikërisht qendra e numërimit të votave në Ksamil, ku ka edhe numrin më të madh të votave të veta PBDNJ.
Sokol Balla: Si ka mundësi që ju nuk kishit vëzhgues atje?
Vangjel Dule: Nuk kishim vëzghues sepse koalicionet kanë të drejtën e emërimit të tre vëzhguesve, krahas anëtarëve të grupeve të numërimit dhe anëtarëve të ZAZ. PBDNJ kishte marrëveshje me zotin Rama, pra me Ramën jo me PS, sepse ishte po ai më pas që nuk iu përmbajt kësaj marrëveshjeje. PBDNJ është e natyrshme që aty ku ka mundësi të konsiderueshme dhe të mirëqëna për të zgjedhur deputet, të kishte përfaqësues në komisione. I propozuar, sepse pushoi cilësia e të qënit përfaqësues i PBDNJ, zoti Jani Jani ndoqi opozitën dhe dha dorëheqjen si anëtar KQZ pas shkarkimit të zotit Muho që ishte i paligjshëm dhe mos harroni, që edhe zoti Berisha u pozicionua pozitivisht dhe me ironi ndaj lëvizjes së PBDNJ. Mesa duket, zoti Berisha e dinte mentalitetin mbizotërues të PS më mirë se unë, nuk kishte iluzionin që kisha unë.
Sokol Balla: Pra ju thoni që kishte përpjekje në këtë qendër numërimi në Ksamil të qëllimshme nga përfaqësues të koalicionit ku ju bënit pjesë për të hequr mandatin tuaj?
Vangjel Dule: Të qëllimshme dhe të organizuara dhe pasi kjo u bë e pamundur atëherë në të gjitha strukturat e PS kaloi udhëzimi se Vangjel Dulen e zgjodhi PS se nuk zgjidhej në një kohë që votat e PBDNJ në rang koalicioni, merrnin mandatin e katërt dhe në rastin më të keq të pestë. Së pari ishte përpjekja për të eleminuar dhe së dyti, pasi nuk u arrit e para, filloi denigrimi.
Sokol Balla: Reforma administrative dhe afrimi i PDIU-së në koalicion…
Vangjel Dule: Kemi disa zhvillime të tjera para këtyre. Është formimi i kabinetit qeveritar. Pati një marrëveshje në kuadër koalicioni që partitë që do të arrinin numrin e 10 mijë votave në rang kombëtar do të përfaqësoheshin në kabinet. PBDNJ ishte shumë më tepër se kaq, dhe jo vetëm kjo, por nga ana ime ekzistonte e gjithë toleranca që nëse do të kishte një pjesëtar në kabinetin qeveritar, nga radhët e minoritetit grek, edhe jashtë PBDNJ do të isha dakort. Ajo nuk është politikë partiake, ajo është një politikë shtetërore. Më thoni një vend ku nuk ka në rang ministri përfaqësuesin e një minoritetit të nivelit të minoritetit etnik grek në Shqipëri. Është hera e parë që pas vitit 1990 që ndërmerret një hap i tillë.
Sokol Balla: Si e shpjegoni këtë transformim të raporteve të Edi Ramës, qoftë me minoritetin grek dhe qoftë edhe me Athinën, pasi në të shkuarën nuk më rezulton që këto raporte të kenë qenë të këqija, përkundrazi?
Vangjel Dule: Ka një shprehje që e trashgëgojmë që nga bota klasike greke që thotë “pushteti e tregon burrin”. Zoti Rama nuk ka qenë asnjëherë në pushtet. Ishte në kërkim të pushtetit dhe ishte 180 gradë i ndryshëm nga Edi Rama në pushtet. Ky është një realitet të cilin na u desh përvoja e hidhur e këtij bashkëpunimi që ta mësojmë edhe ne. Do më faturojnë naivitet në këtë rast? Jo! thjesht, vazhdoj t’i qëndroj bindjes time, se ky vend duhet t’u qëndrojë fort vlerave dhe parimeve pavarësisht se ato përkohësisht mund të mos të të shpërblejnë me ato që pret.
Sokol Balla: Pra, ju thoni që Edi Rama në opozitë ishte një kozmopolit dhe në pushtet u kthye në nacionalist.
Vangjel Dule: Ishte kozmopolit i shtirur dhe nacionalist i shtirur. Nuk e ka as njërën, as tjetrën në vetvete. I adopton në bazë të interesit të ditës.
Sokol Balla: Ky interes i ditës ishte edhe afrimi i PDIU-së për reformën administrative.
Vangjel Dule: Afrimi me PDIU-në justifikohet me mungesën e numrave për reformën territoriale, por nuk është kjo. Kryeministri i vendit i kishte të garantuara votat për reformën administrative dhe territoriale dhe të mos harroni se si kryetar i PBDNJ isha i pranishëm në ceremoninë e çeljes së procesit për reformën dhe mbështetës i saj. Në mungesë të opozitës nisi ky proces dhe prania e PBDNJ, që shquhet për ekuilibra, ishta një aset për qeverinë Rama dhe në mënyrë shumë konstruktive parashtruam disa variante që do të garantonin respektimin e të drejtave të minoriteteve në Shqipëri dhe të minoritetit grek në veçanti. Deri në momentin që PBDNJ shpresonte që këto do të merreshin parasysh në produktin përfundimtar, në asnjë moment nuk i kishte lënë zotit Rama të nënkuptonte dhe as e kishte ndërmend të mos e votonte. Votat ishin aty. PS, LSI dhe PBDNJ kishin plot 85 vota në atë moment dhe zoti Rama, duke pasur për zgjedhje të veten që t’u shmanget angazhimeve të marra në kuadër marrëveshjesh dhe të krijojë konjuktura politike që nuk i faturojnë atij përgjegjësi, la një aleancë të vjetër dhe krijoi një aleancë të re, pa marrë as aty angazhime që do t’i krijonin probleme në të ardhmen. Me zotin Meta nuk kishte mundësinë numerike që të bënte të njëjtën lojë, pavarësisht se dëshirën mund ta kishte shumë më të madhe sesa me PBDNJ.
Sokol Balla: Thjesht nuk mundet thoni ju?
Vangjel Dule: Dëshirën do ta kishte shumë më të madhe dhe kjo është e dukshme, por mundësitë janë shumë më të pakta.
Sokol Balla: Duket se afrimi i PDIU, në fakt acaroi marrëdhëniet me ju, ka futur pak tensione edhe në marrëdhënien e Ramës me Metën.
Vangjel Dule: Unë nuk fshihem dhe me zotin Rama na dallon edhe diçka tjetër. Nuk e kam iluzionin se duke futur kokën në rërë nuk më shohin të tjerët. Zoti Rama kujton se duke futur kokën në rërë i fshihet realitetit. Kisha një problem si Vangjel Dule, politikan. Nënkryetar i Parlamentit ishte një post që e pranova pa miratimin tim të plotë. Pasi dështoi faza e parë e përfaqësimit në Qeveri, u arrit një marrëveshje me këmbënguljen e Ramës e nivelit të dytë, ku këmbënguli që unë të angazhohesha si nënkryetar i Kuvendit dhe përfaqësimi i PBDNJ do të ishte shumë i gjerë në nivele të tjera politike dhe kjo nuk do të realizohej nëse unë nuk do të pranoja të bëhesha nënkryetar i Kuvendit. Pra, kërkonte në një farë mënyrë të kompensonte në opinionin publik vendas dhe ndërkombëtar sidomos, atë gabim, ose lëvizje tendencioze që kishte bërë. Me ardhjen e zotit Idrizi si kandidaturë për nënkryetar i Kuvendit, unë isha në një dilemë morale në kuadrin e politikës. Çfarë është posti i nënkryetarit? Është një vend honorifik, pa asnjë kompetencë thelbësore, por të paktën gjatë gjithë jetës sonë parlamentare aty kanë shërbyer persona të nderuar. Ne kemi një fenomen, kriminalizimin që na çoi në domosdoshmërinë e dekriminalizimit. Kemi merkaton parlamentare, një deputet që sot zgjidhet me një forcë politike, se ka problem që nesër të kalojë në një forcë politike dhe pasnesër të rikthehet në forcën politike që u zgjodh ose të zgjedhë një forcë tjetër. Zoti Idrizi ka qenë prototipi i këtij tregu. Në 2009 u zgjodh deputet në Partinë Socialiste. E braktisi për të vajtur në një parti që sapo u formua.
Sokol Balla: Të dy keni patur të bëni me zotin Rama. Edhe zoti Idrizi u largua atëherë për një situatë të ngjashme me ju. Pra, mqs ju kaluat të njëjtën përvojë, nuk duhet të paragjykoni të tjerët.
Vangjel Dule: Ne merremi me fenomenin. Në 2013, kryetari i një partie, zgjidhet deputet me flamurin e PD, në listat e PD dhe në 2015, largohet nga PD që e kishte zgjedhur për t’u bërë nënkryetar i Parlamentit i propozuar nga PS. Për mua këto janë fenomene të papajtueshme me moralin politik.
Sokol Balla: Nuk ka të bëjë me moralin politik. Ka gjithmonë deputetë që ndryshojnë kahe, aq më tepër kur ftohen nga dikush tjetër.
Vangjel Dule: Varet nga struktura e vlerave të gjithësecilit dhe është ndryshe që një herë në jetën tende politike të ndodhë një zhvillim i tillë dhe është tjetër gjë që çdo gjashtë muaj ke një zhvendosje nga njëri krah në tjetrin. Për të mos i rënë në qafë zotit Idrizi, unë nuk mund të bashkëjetoja me këtë fenomen në të njëjtën pozitë parlamentare.
Sokol Balla: Mos më thoni që kjo është e vetmja arsye…
Vangjel Dule: Plus arsyeve të tjera. Por deri më tani, po flasim për një sërë arsyesh të marrëdhënieve me PS.
Sokol Balla: Kryetari i Kuvendit është përfaqësues i një partie që e ka kthyer në zyrtare kalimin nga një koalicion në koalicionin tjetër gati-gati në një të drejtë hyjnore. Unë mendoj që nuk është ky problemi. Duhet të jeni edhe ju të sinqertë. Me zotin Idrizi ju u ndajnë gjëra të tjera.
Vangjel Dule: Ajo është e njohur, por të mos fragmentarizojmë argumentin. Pra, 2014 kishim reformën territoriale dhe unë nuk ika pas reformës, por qëndrimi i PS kundër PBDNJ erdhi duke u përshkallëzuar dhe me ardhjen e Idrizit në postin e nënkryetarit dhe me afrimin e zgjedhjeve ishte lëvizja më e duhur që PBDNJ të shprehte këtë pakënaqësi në mënyrën më demostrative. Tani në lidhje me PBDNJ dhe PDIU. Nuk e pranoj se ne merremi me partinë në fjalë. Më gjeni një deklaratë dhe të vetme ku i kundërvihemi PDIU apo ndonjë partie tjetër në Shqipëri? Partitë politike kanë politikat e tyre, kanë programet e tyre dhe unë nuk mund të bëhem pjesë e politikave ekstremiste dhe shoviniste.
Sokol Balla: Megjithatë, ju jeni një politikan që…
Vangjel Dule: Më vjen keq që e thoni që PBDNJ ka lëvizur nga njëri kah në kahun tjetër.
Sokol Balla: Nuk e thashë këtë. Ju, gjithmonë keni lëvizur përpara, jo pas. Por ju nuk mund ta nxirrni këtë argument sepse prej 2013 deri kur u larguat në 2016, ju kryetar të Kuvendit kishit zotin Meta që në një farë mënyre e ka kthyer kalimin nga njëri koalicion tek tjetri në një të drejtë hyjnore. Pra, ajo që doja të thoja është se nuk mund të ishte ky si argument për largimin nga posti i nënkryetarit të Kuvendit. Ju dhe zotin Idrizi ju ndajnë gjëra të tjerë. Këtë po thoja.
Vangjel Dule: Ka shumë gjëra që na ndajnë. Janë filozofitë e partive që janë krejtësisht të kundërta.
Sokol Balla: Jeni një politikan që keni arsyen dhe logjikën armë shumë të fortë. Ju thoni që ecin në kahe të kundërta. Të vdekurit janë të vdekur, zoti Dule, janë çamë apo grekë dhe përse paskan të drejtë grekët dhe nuk paskan të drejtë shqiptarët e Çamërisë të kenë varrezat e tyre në zonat që sot janë të administruara nga shteti grek?
Vangjel Dule: Nuk mund të më faturoni mua qëndrime të tilla. Të drejtat e njeriut janë universale. Tani flasim për politika.
Sokol Balla: Jo, se i quajtët ekstremiste. Nuk është ekstremiste të duash t’i japësh varrin dikujt që prehet në një vend ku nuk i gjejnë akoma qetësi eshtrat.
Vangjel Dule: Dëshiroj të jem i qartë dhe të mos i përziejmë gjërat. Kemi të bëjmë me një çështje që i takon historisë dhe unë nuk jam historian. Qëndrimi im është dhe nëse e keni vënë re, këmbëngul që të bëjmë detyrën tonë si politikanë, as si folkloristë dhe as si historinë. Kam huazuar një shprehje shumë të bukur nga ministri i Jashtëm grek, Kotzias që thotë se “historia është e vlefshme, por si shkollë dhe jo si burg”. Çfarë ndodh? Shpesh në vendin tonë kemi forca politike dhe politikanë që janë të ngujuara në histori. Historia as nuk ndryshohet, as nuk parashkruhet dhe as nuk rishkruhet.
Sokol Balla: Po, por ama pasojat e saj mund të korrigjohen.
Vangjel Dule: Unë nuk e di se cila është arsyeja që ushtria, të rënët e së cilës bënë Churchill të thotë që “thonin se grekët luftojnë si heronj, që tani e tutje do të themi që heronjtë luftojnë si grekët”. Vetëm në Republikën e Shqipërisë, pas 26 vitesh demokraci nuk ka një marrëveshje funksionale që kërkon elementaren, gjetjen dhe varrimin e denjë të tyre në respekt të të rënëve në Luftën e Dytë Botërore.
Sokol Balla: Ama vetëm Greqia është vend anëtar i NATO-s që pas më shumë se 75 vitesh mban në fuqi një gjendje lufte me një vend tjetër anëtar të NATO-s.
Vangjel Dule: Nuk më takon që të marr përsipër avokatinë e Greqisë. Ka përfaqësuesit e vet diplomatikë, që e kanë sqaruar dhe ju ishit ai që moderonit një diskutim shumë interesant të dy ministrave të Jashtëm. Njohuritë e mia juridike më çojnë tek përfundimi që argumenti i zotit Kotzias është shumë i saktë. Çfarë tha? Për Greqinë nuk ekziston që nga vitit 1987 ligji i gjendjes së luftës me Republikën e Shqipërisë. Jemi vende anëtare të NATO-s, kemi traktatin e miqësisë dhe bashkëpunimit e fqinjësisë së mirë.
Sokol Balla: Ju e dini që “de jure” ai ekziston. “De facto” sigurisht që jo, por “de jure” ekziston.
Vangjel Dule: …nëse ajo që kemi ndërmarrë ne nuk dëgjohet prej jush, siç artikulohet prej nesh, na thoni të gjejmë mënyrën e duhur të artikulimit, që si artikulimi të jetë i njësuar me perceptimin. Pra, nuk ka në thelb gjendje lufte me Greqinë dhe të gjitha ato aspekte që bëjnë shumë historianë dhe politikanë, që me tendenciozitet, ose që e besojnë vërtet se ka gjendje lufte, atëherë të shikohen këto aspekte, por nuk ka as “de facto” dhe as “de jure” ligj lufte.
13 shkurt 2017 (gazeta-Shqip.com) T.CH
