Wall Street Journal ka botuar sot një artikull të gjatë në lidhje me përfshirjen e grupit të Xhared Kushner në blerjen e tokave nga Artur Shehu. Në nëntitullin e artikullit, WSJ shprehet: “Banorët thonë se e paralajmëruan dhëndrin e Trumpit se toka e tyre buzë detit ishte vjedhur nga Artur Shehu, i cili tani përballet me akuza të lidhura me drogën, të cilat i mohon.”
Zvërnec, Shqipëri—Banorët e këtij fshati të vogël bregdetar u tronditën dy vjet më parë kur Xhared Kushner publikoi pamje të një projekti resorti mesdhetar në një gadishull të ngushtë, të rrethuar nga deti i kaltër dhe një lagunë ku mblidhen flamingot.
Pamjet tregonin rripin e tokës ku prindërit dhe gjyshërit e tyre dikur kultivonin gjithmonë patate. Banorët pretendonin se prona u ishte vjedhur në vitet 2000 nga Artur Shehu—një gangster i dyshuar që u arratis në Majami pas një përplasjeje me armë në lokalin e tij.
Kështu, ata i shkruan një letër Kushnerit, ku e informuan se prej gati dy dekadash ishin në procese gjyqësore me Shehun dhe u kërkonin zhvilluesve të mos e çonin projektin përpara. Kjo zonë, shkruan ata, është “pronë e fshatit dhe e banorëve të tij”.
Megjithatë, grupi i ndërtimit i mbështetur nga Kushneri vazhdoi dhe, në fillim të këtij viti, i pagoi Shehut mbi 120 milionë dollarë për tokën.
Dy muaj më vonë, prokurorët shqiptarë kërkuan arrestimin e Shehut, me pretendimin se ishte një nga drejtuesit e një operacioni të madh ndërkombëtar të trafikimit të drogës, i cili sillte kokainë nga Amerika e Jugut në Evropë në ngarkesa me qymyr druri dhe fruta.
Prokurorët pohojnë se Shehu ka pastruar para përmes biznesit të pronave—përfshirë gadishullin në Zvërnec—të cilat ishin vjedhur duke përdorur metoda të tilla si falsifikimi i dokumenteve të pronësisë të periudhës osmane.
Kjo përplasje është goditja më e fundit për ambiciet e Kushnerit në fushën e pasurive të paluajtshme jashtë Amerikës—pjesë e aktivitetit të biznesit të cilin e nisi pas largimit nga administrata e parë Trump më 2020.
Ndërsa shumica e investimeve të tij janë bërë përmes fondit të kapitalit privat prej 6 miliardë dollarësh, të mbështetur nga fondet sovrane të vendeve të Gjirit, Kushneri iu kthye gjithashtu rrënjëve të tij në pasuritë e paluajtshme.
Ai foli për mundësinë që të vendosej në pararojë të valës së investimeve në Ballkan, ku turizmi dhe çmimet e pronave janë në rritje, duke pasur objektiv Serbinë dhe Shqipërinë.
Ai arriti një marrëveshje pa konkurrim me qeverinë e Serbisë për të zhvilluar një ndërtesë shtetërore në qendër të Beogradit—duke ngjallur kritika se qeveria serbe po përpiqej të afrohej me Trumpin, të cilat ajo i mohoi.
Planet në Serbi u shembën pas disa javësh protestash dhe ngritjes së akuzave penale ndaj një ministri të kabinetit, i cili kishte shtyrë përpara miratimin e projektit. Kushneri u tërhoq në dhjetor.
Projekti në Zvërnec ka shkaktuar një reagim më të madh popullor. Një video ku rojet private të grupit të mbështetur nga Kushneri shfaqeshin duke goditur një banor dhe duke e tërhequr zvarrë nëpër plazh ndezi protesta të mëdha të përditshme në Tiranë.
Ato kanë vazhduar për më shumë se dy muaj, ndërsa protestuesit i kanë zgjeruar kritikat edhe ndaj korrupsionit të kudogjendur dhe zhvillimit pa kriter, në një lëvizje që e quajnë Revolucioni i Flamingove.
Ndryshe nga Serbia, në Shqipëri paratë tashmë kanë ndërruar dorë. Sipas një personi të informuar për shitjet, grupi i ndërtimit i mbështetur nga Kushneri u ka paguar pronarëve privatë, përfshirë Shehun, më shumë se 240 milionë dollarë për tokën.
Avokati i Shehut, Kujtim Cakrani, thotë se Shehu nuk është as trafikant droge dhe as grabitës tokash dhe se nuk ka pasur kurrë marrëdhënie të drejtpërdrejta me Kushnerin—por ka vepruar vetëm përmes një ndërmjetësi.
“Ai nuk ka absolutisht asnjë lidhje me akuzat”, tha Cakrani. “Ai është thjesht pronar toke, që vjen nga një familje me prona të mëdha”, dhe kontaktet e tij me personat e tjerë të përfshirë në aktakuzë kanë qenë vetëm për marrëveshje të ligjshme biznesi.
Një zëdhënës i grupit të ndërtimit—një sipërmarrje e Kushnerit dhe partnerëve të tjerë—tha se sistemi shqiptar i drejtësisë është “vendi i duhur për zgjidhjen e çështjeve që lidhen me pronësinë e tokës dhe integritetin e transaksioneve të mëparshme”.
Grupi është në dijeni të pretendimeve “lidhur me shitësin e tokës” dhe nuk është vetë objekt i ndonjë hetimi, tha ai, duke shtuar: “Ne vazhdojmë të besojmë se blerjet e tokës në themel të projektit janë kryer në mënyrë të ligjshme”.
Prokurorët thonë se kanë bllokuar paratë që Shehut i janë dërguar për shitjen e tokës.
“Teorikisht, gjykatat kanë autoritetin ta bllokojnë përkohësisht zhvillimin që po kundërshtohet”, tha Sotir Dhamo, profesor i planifikimit urban në Universitetin Polis në Tiranë, për pronat e kontestuara ku planifikohen ndërtime. “Në praktikë, gjykatat nuk janë plotësisht të pavarura nga politika dhe interesat e fshehura ekonomike.”
Flamingo Drive
Shehu, 60 vjeç, jeton sot në Majami, ku të dhënat e pronësisë tregojnë se zotëron, së bashku me bashkëshorten e tij, një ish-personazh të njohur të televizionit shqiptar, një shtëpi prej 400 metrash katrorë, me kolona, në rrugën Flamingo Drive të Miami Beach.
Rruga e tij drejt Floridës kalon përmes disa dekadave veçanërisht të trazuara në Shqipërinë e tij të lindjes.
E izoluar dhe e varfër gjatë Luftës së Ftohtë, kur qeveria e saj u prish si me Bashkimin Sovjetik, ashtu edhe me Kinën, Shqipëria nuk pati fat shumë më të mirë gjatë viteve 1990 pas rënies së komunizmit. Vendi u trondit nga trazirat politike, krimi i organizuar, shpopullimi dhe një skemë masive piramidale që pothuajse e zhyti në luftë civile.
Mes kësaj rrëmuje, Shehu u shfaq si sipërmarrës, pronë e të cilit ishte edhe një hotel në qytetin e trazuar të Vlorës.
Ai tërhoqi vëmendjen e policisë shqiptare të antidrogës dhe të autoriteteve italiane, të cilat dyshonin se bashkëpunonte me mafian italiane—në trafikun e marijuanës dhe të njerëzve me skafe drejt Italisë, tha Dritan Zagani, një nga ish-oficerët e policisë shqiptare që e ka hetuar.
Një ditë të vitit 1999, tha Zagani, policia nxitoi drejt një lokali pas njoftimit se kishte pasur të shtëna. Aty mësuan se Shehu ishte përfshirë në një shkëmbim zjarri me një bandë rivale.
“Pas kësaj, Arturi u zhduk”, tha Zagani.
Cakrani, avokati i Shehut, tha se Shehu ishte sulmuar nga banda prokomuniste për shkak të pikëpamjeve të tij antikomuniste. Sipas tij, vëmendja e organeve të zbatimit të ligjit ndaj tij ishte e motivuar politikisht.
As hetimi italian dhe as ai shqiptar nuk çuan në ngritjen e akuzave.
Shehu u rishfaq në Majami. Ai u transferua në SHBA në vitin 2001 dhe fitoi azil politik me arsyen e sulmeve nga bandat komuniste, të cilat i vranë xhaxhanë dhe vëllanë, tha Cakrani.
Në fund, ai mori shtetësinë amerikane, tha Cakrani, por vazhdoi të ishte i pranishëm në Shqipëri, duke zgjeruar portofolin e pasurive të paluajtshme.
Shehu u vu sërish në shënjestër të organeve të zbatimit të ligjit në vitin 2012, kur prokurorët italianë kërkuan arrestimin e tij në kuadër të një çështjeje më të gjerë kundër një familjeje kriminale italiane.
Sipas një vendimi të një gjykate italiane, Shehu ishte bashkëpronar i një punishteje akulloresh në Shqipëri, së bashku me një bos të mafias italiane, i cili i transferoi atij më shumë se 1 milion euro—rreth 1,3 milionë dollarë në atë kohë.
Prokurorët thanë se Shehu i kishte dhënë mafiozit italian gjithashtu me qira një hapësirë për kazino.
Gjykatësi italian e refuzoi kërkesën për arrestim, duke thënë se nuk kishte prova të mjaftueshme që tregonin se Shehu ishte i lidhur me ndonjë veprimtari të paligjshme. Cakrani tha se përfshirja e Shehut ishte vetëm në cilësinë e pronarit që jepte ambientin me qira.
Megjithatë, emri i tij vazhdoi të shfaqej në hetime për drogën. Prokurorët shqiptarë pohojnë se organet evropiane të zbatimit të ligjit e kanë parë Shehun gjatë operacioneve të vëzhgimit me trafikantë të dyshuar narkotikësh në Monako.
Ata siguruan fotografi të tij në vitin 2019 në Majorka, në një takim ku ishte i pranishëm edhe një bos i dyshuar i nivelit të lartë të krimit të organizuar, i cili më pas është arrestuar. Shehu nuk u akuzua në këto hetime.
Avokati i tij tha se Shehu nuk ka pasur probleme ligjore me asnjë shtet evropian, përveç Shqipërisë, dhe se ishte përfshirë vetëm në marrëveshje të ligjshme biznesi.
Fati i tij ndryshoi në qershor.
Hetuesit evropianë të drogës në Spanjë, Belgjikë dhe disa vende të tjera i dorëzuan dosje voluminoze SPAK-ut, një strukturë e ngritur në vitin 2019, pjesërisht për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Bashkimit Evropian për korrupsionin në Shqipëri.
Ky është një problem i përhapur: gjatë katër viteve të fundit, prokurorët e SPAK-ut kanë ngritur akuza për korrupsion ndaj dy ish-kryeministrave, dy ish-zëvendëskryeministrave dhe shumë ish-ministrave, të cilët i kanë mohuar akuzat.
Të pajisur me dosjet e hetuesve evropianë, në qershor SPAK-u siguroi nga gjykata urdhrin për arrestimin e Shehut dhe 19 pjesëtarëve të tjerë të asaj që prokurorët e përshkruan si një rrjet të madh evropian droge.
Shehu kishte një “pozicion drejtues brenda organizatës”, thanë prokurorët, të cilët e akuzuan për pastrim parash dhe pjesëmarrje në një grup të strukturuar kriminal—e ngjashme me veprën penale të drejtimit të një organizate kriminale në SHBA.
Rrjeti i dyshuar i drogës shtrihej në të gjithë zinxhirin e furnizimit me kokainë: pjesëtarët e rrjetit shqiptar mbikëqyrnin prodhimin në Ekuador, vendosnin ngarkesa kokaine në anije të fshehura mes frutave, sojës, sheqerit dhe produkteve të tjera, i kalonin ato përmes porteve holandeze, e përpunonin drogën në fabrika të vogla dhe e shpërndanin në të gjithë Evropën, thanë prokurorët.
Fitimet nga kokaina mbërrinin në Shqipëri përmes kriptomonedhave dhe parave fizike të kontrabanduara me autobusë—ndërsa në fund grupi i pastronte paratë përmes pasurive të paluajtshme në Shqipëri, thanë prokurorët.
Një pjesë e parave përfundoi në financimin e një kulle të kuqe, në formë kutie, në qendër të Tiranës, kryeqytetit të Shqipërisë, si edhe të vilave bregdetare, sipas prokurorëve.
Shehu dhe personat që vepronin në emër të tij ishin thelbësorë në këtë përpjekje, thanë prokurorët.
Cakrani tha se Shehu ka kryer vetëm transaksione të ligjshme me pasuri të paluajtshme dhe nuk ishte përfshirë në pastrim parash apo në ndonjë nga krimet e tjera të pretenduara.
Mes akuzave të prokurorëve: Shehu dhe rrjeti i tij siguruan tokë që përdorej për pastrimin e parave duke pretenduar pronësi historike, shpesh duke u mbështetur në dokumente të falsifikuara.
Një nga pronat më të mëdha të përmendura nga prokurorët ishte toka në Zvërnec, pikërisht vendi që Kushneri synon të zhvillojë.
“Një problem psikologjik”
Fshati i vogël i Zvërnecit ndodhet buzë detit, pak larg nga Vlora, dhe njihet për manastirin e periudhës bizantine, më shumë se 700-vjeçar, në buzë të Lagunës së Nartës.
Shtëpitë janë grumbulluar mbi një kodër me pamje nga deti dhe rrethuar nga pemë plot me fiq e shegë.
Zoi Pula, 71 vjeç, u rrit në fshat përpara se të vendosej në Greqi, ku kishte më shumë mundësi pune. Ai kthehet gjatë verës në shtëpinë e familjes së tij në kodër.
Stërgjyshi i tij ishte vendosur në fshat dhe për kullotje përdorte një ngastër toke në gadishullin aty pranë, thotë ai.
Kur prona u kolektivizua, familja e tij e përdori tokën për të kultivuar patate, qepë dhe prodhime të tjera.
Pas rënies së qeverisë komuniste në vitin 1991, familjes së tij iu dha pronësia mbi pjesën e saj të tokës bujqësore në gadishull, e cila ndërkohë kishte mbetur djerrë.
Në mesin e viteve 2000, thotë ai, mësoi atë që kishin zbuluar njëri pas tjetrit edhe banorët e tjerë: zyrtarët vendorë të pronave i kishin dhënë Shehut kontrollin mbi tokën e tyre në gadishull.
“U çmendëm. U zemëruam. Ishte një problem psikologjik”, thotë ai.
Pronësia mbi pasuritë e paluajtshme në Shqipëri ka qenë problematike prej dekadash. Pas rënies së komunizmit, qeveria e re hartoi një sërë ligjesh për kthimin e tokës së shpronësuar, duke hapur rrugën për një lumë pretendimesh që mbivendoseshin.
Ato u përballën me një sistem të dobët gjyqësor, ku autoritetet kanë konstatuar shumë raste korrupsioni.
Ndërsa ndiqnin çështjen e tyre, banorët dhe persona të tjerë që pretendonin pronësinë zbuluan se Shehu kishte përdorur taktika të ngjashme për të shtënë në dorë pjesën më të madhe të tokës në Zvërnec: përmes një avokati, ai përdori dokumente të vjetra për të treguar se paraardhësi i tij, Seit Shehu, kishte qenë dikur pronar i tokave.
Një pjesë e tokave u sigurua nga një prej avokatëve të Shehut në vitin 2007, duke u paraqitur zyrtarëve të pronave një dokument pronësie të periudhës osmane, të përkthyer keq.
Gjykata ka konstatuar se, në përkthimin në shqip nga osmanishtja, një punonjës arkivi fshiu emrin e pronarit të vërtetë dhe vendosi në vend të tij emrin e Seit Shehut. Avokati dhe arkivisti u dënuan më vonë për falsifikim dokumentesh, megjithëse çështja ndaj avokatit po rigjykohet.
“Falsiteti i këtij dokumenti është provuar”, është shprehur Gjykata e Lartë e Shqipërisë.
Shehu dhe shumë pretendues të tjerë të pronësisë kanë kaluar përmes humbjesh e fitoresh në procese gjyqësore, por asnjë prej tyre nuk e ka detyruar Shehun të hiqte dorë nga toka. Rigjykimet dhe apelimet vazhdojnë të zvarriten nëpër sistemin e drejtësisë.
Cakrani tha se pretendimet e Shehut bazohen në dokumentacion të konsiderueshëm, i cili tregon se familja e tij ka qenë pronare e madhe tokash—në Zvërnec dhe gjetkë. Provat e paraqitura në proceset gjyqësore përfshijnë shumë dokumente nga pushtimi fashist italian dhe të tjera nga fillimi i viteve 1900.
“Ka dokumente të ligjshme që provojnë se kjo është toka e tij”, tha ai.
Tela me gjemba
Kushneri dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump, u interesuan fillimisht për Shqipërinë gjatë një udhëtimi me jaht nëpër Mesdhe pas mandatit të parë të Trumpit, kur ndaluan në Shqipëri gjatë një lundrimi nga Mali i Zi për në Greqi.
Ata eksploruan ishullin shtetëror të Sazanit, një ish-zonë ushtarake ku banorët shkojnë me varkë për vizita njëditore.
“Notuam deri në ishull. Bëmë një shëtitje”, tha ajo në një podkast në maj. “Thjesht u magjepsëm.”
Kushneri më vonë arriti një marrëveshje me Kryeministrin Edi Rama për zhvillimin e Sazanit dhe nisi të punonte për planet me Asher Abehseran, një zhvillues me bazë në SHBA, i cili kishte qenë partner i Kushnerit në rizhvillimin e zyrave në Bruklin gjatë viteve 2010.
Pak më vonë, tha Abehsera në një intervistë në qershor, dyshja e drejtoi vëmendjen te rripi i pazhvilluar i tokës, 5 milje larg, në bregun e Zvërnecit. Atje, banorët shkojnë me automjete 4×4 për të pushuar në plazhe të paprekura, ku breshkat e detit bëjnë folenë dhe kullosin delet.
Abehsera tha se arriti një marrëveshje me partnerin vendas, një konglomerat shqiptar të quajtur Kastrati, emri i të cilit shfaqet në pikat e karburantit në të gjithë vendin. Grupi iu afrua pronarëve të tokave në Zvërnec, fillimisht duke u ofruar të bëheshin partnerë me ta, i tha Abehsera The Wall Street Journal në vitin 2024.
Atë pranverë, Kushneri publikoi në Instagram pamje të planeve, me vila të futura në shpatin shkëmbor të Sazanit dhe hotele të vendosura përgjatë plazheve të Zvërnecit.
Disa muaj më vonë, në shtator 2024, një grup banorësh i dërgoi një letër kompanisë së Kushnerit, ku i kërkonte zhvilluesit të tërhiqej “nga veprimet që cenojnë të drejtat reale të pronësisë së fshatit” ndërsa mosmarrëveshjet nuk ishin zgjidhur, sipas një kopjeje të shqyrtuar nga The Wall Street Journal.
Në atë kohë, mosmarrëveshjet për tokën në Zvërnec, në zonën e projektit, ishin të njohura publikisht dhe ishin pasqyruar vazhdimisht në media.
“Ne nuk kemi interes të zhvillojmë asgjë që nuk na përket me të drejtë ose që ligjërisht nuk kemi të drejtë ta zhvillojmë”, i tha Abehsera WSJ-së në vitin 2024, kur u pyet për mosmarrëveshjet.
Pasi iu dërgua një listë me katër pronarë tokash—përfshirë Shehun—Abehsera tha se “asnjëri prej tyre nuk është partneri ynë”, në një mesazh të vitit 2024 për WSJ-në.
Kushneri dhe Abehsera i përpunuan më tej planet, duke krijuar një sipërmarrje të quajtur Sazan Real Estate Development.
Në projekt u përfshi gjithashtu një grup i madh investimesh nga Katari, i drejtuar nga familja Al-Khayyat.
Kushneri u takua me pjesëtarët e familjes Al-Khayyat gjatë Kupës së Botës 2022 dhe, në fund, iu drejtua atyre si partnerë, pasi familja ka përvojë në zhvillimin e resorteve ishullore në Maldive dhe në Gjirin Persik.
Grupi i zhvillimit, duke përdorur një subjekt të quajtur Albania Land Development, i pagoi Shehut në prill 110 milionë euro, afërsisht 125 milionë dollarë, për tokën e tij, thanë prokurorët në çështjen e pastrimit të parave kundër Shehut.
Regjistrat shqiptarë të kompanive tregojnë se subjekti zotërohet nga Sazan Real Estate Development.
Në fund të prillit, grupi i mbështetur nga Kushneri vendosi rrethim ndërtimi në skajet e gadishullit të mbrojtur natyror, duke e veshur atë me bobina teli me gjemba.
Kur banorët u afruan për të protestuar, rojet private të sigurisë bllokuan zonën. Njëri prej tyre goditi një banor në fyt dhe më pas e tërhoqi zvarrë nëpër plazh, ndërsa policia e pranishme aty vështronte.
Grupi i zhvillimit u distancua publikisht nga veprimet, duke ia atribuar ato një kontraktori sigurie, emri i të cilit nuk u bë i ditur.
Por një video e incidentit u përhap me shpejtësi.
Zemërimi u përhap dhe protestuesit nisën të mbushnin qendrën e Tiranës, duke mbajtur pankarta me imazhet e Kushnerit, flamingove dhe Trumpit. Disa ditë më vonë, media shqiptare raportoi ngritjen e akuzave ndaj Shehut, duke nxjerrë më shumë njerëz në rrugë.
Pak më vonë, Abehsera, drejtuesi i Sazan Real Estate, e distancoi grupin e tij nga përplasja. Ai i tha WSJ-së në qershor se nuk ishte në dijeni nëse kompania e tij i kishte paguar Shehut para për tokën.
Ai mohoi gjithashtu se kishte dijeni më parë për konfliktet lidhur me tokën. “Nuk pamë dhe nuk dëgjuam për asnjë lloj mosmarrëveshjeje”, tha ai.
Grupi po punon aktualisht për një dokument të vlerësimit mjedisor—një kusht paraprak për miratimet e qeverisë përpara fillimit të ndërtimit.
Pavarësisht reagimit kundërshtues, ku janë përfshirë dhjetëra mijëra protestues, zyrtarë të Bashkimit Evropian dhe figura të njohura si Dua Lipa, projekti gëzon mbështetjen e fortë të Kryeministrit shqiptar Edi Rama.
Ai e vlerëson projektin prej 5 miliardë dollarësh si një investim të huaj të rëndësishëm që do të nxisë ekonominë.
Banorët e Zvërnecit kanë frikë se do të shtypen sërish nga buldozerët.
“E vetmja gjë që dua tani është të më kthejnë tokën time”, tha Kostaq Konomi, kryetar i fshatit Zvërnec.
