Agresioni rus ndaj Ukrainës ka ngjallur kujtime të gjalla të luftës në rajon dhe BE-ja duhet të bëjë të pamundurën për të mbrojtur Ballkanin Perëndimor nga efektet e saj negative, theksuan pjesëmarrësit në konferencën e organizuar nga Euractiv Bulgaria dhe deputeti i Parlamentit Evropian, Radan Kanev.
Eurodeputeti Vladimir Bilçik (PPE), Raportuesi i Përhershëm për Serbinë, tha se lufta në Ukrainë kishte ekzagjeruar një sërë ndryshimesh gjeopolitike dhe procese të tilla ekzagjerimi nuk ishin parë në dekada. Megjithatë, ai e sheh këtë si një mundësi për Ballkanin Perëndimor që mund të sjellë dinamikë të re në procesin e anëtarësimit në BE në rajon.
Bilçik theksoi se Bosnja dhe Hercegovina duhet parë me seriozitet, veçanërisht tani, me luftën në Ukrainë që është ndezur.
“Ne duhet të ruajmë institucionet në Bosnje dhe marrëveshjen e paqes të Dejtonit. Nuk ka alternativë tjetër, veçanërisht me agresionin rus në Ukrainë”, tha Bilçik.
Ai shtoi gjithashtu se duhet gjetur një mënyrë që do t’ua lironte duart serbëve, boshnjakëve dhe kroatëve në zonat e tyre zgjedhore dhe që rrjedhimisht do t’i bënte ata më të prirur për të punuar së bashku.
Igor Novakoviç, Drejtor i Kërkimeve në Qendrën për Çështjet Ndërkombëtare dhe të Sigurisë, tha se rezultati kryesor i zgjedhjeve serbe është ngritja e partive të krahut të djathtë dhe kjo mund të shihet si pasojë e drejtpërdrejtë e narrativës së ndjekur nga shumica e mediave në Serbisë.
Serbia ka votuar kundër Rusisë në OKB dhe gjithashtu ka zbatuar sanksionet ndaj ish-presidentit ukrainas Janukoviç, por kjo u perceptua negativisht nga partitë e djathta të cilat fituan më shumë vota.
“Qeveria e re nuk do të ketë një faktor të qartë rus në të dhe ka të ngjarë të përbëhet nga partia në pushtet dhe partitë e pakicës hungareze dhe boshnjake”, tha Novakoviç.
Ai pret që Serbia të distancohet me butësi nga Rusia në të ardhmen dhe të përafrohet me disa masa kufizuese të BE-së kundër Rusisë, por në të njëjtën kohë do të përpiqet të bindë Kremlinin se Beogradi nuk është armiku i tij.
Sipas Novakoviç-it, ka gjithashtu një ndryshim në narrativën e ndjekur nga shumica e mediave në Serbi, ku Vuçiç nuk është vetëm nën presion nga Brukseli, por edhe nga Moska. Në rrethana të tilla, presidenti serb do të përpiqet të pozicionohet si faktor stabiliteti në rajon. Megjithatë, Novakoviç mendon se Moska ka në dispozicion një larmi të madhe instrumentesh që mund të destabilizojnë rajonin.
Meqenëse partia aktuale në pushtet nuk ka një shumicë prej 2/3 në parlament me të cilën mund të ndryshojë kushtetutën, ai nuk pret që të arrihet marrëveshja përfundimtare e qëndrueshme ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Ai gjithashtu mendon se BE-ja duhet të përqendrohet më shumë në demokracinë, sundimin e ligjit dhe lirinë e shtypit në vendet e rajonit.
Dimitar Bechev, Carnegie Europe dhe Shkolla e Oksfordit për Studime Globale thanë se trashëgimia e luftës është shumë e gjallë në Ballkanin Perëndimor dhe kujtimet për të mbeten ende. Ai shton gjithashtu se frika reale për pasojat e luftës në Ukrainë mund të kenë një efekt të dukshëm në rajon është ende e pranishme dhe kjo frikë instrumentalizohet nga disa politikanë në rajon.
Sipas tij, presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç dhe anëtari i Presidencës së BeH-së Milorad Dodik po përdornin luftën në Ukrainë për të mbledhur imazhet e armiqësive të kaluara në rajon. Ai theksoi se ata po e bëjnë këtë për përfitimet e tyre në mënyrë që të çimentojnë kontrollin e tyre në pushtet, por ata nuk janë të interesuar të ringjallin luftën.
“Unë nuk shoh një kërcënim real të luftës në rajon dhe status quo-ja po ndiqet, por është një thikë me dy presa që ka një ndikim negativ në jetën e qytetarëve në aspektin e demokracisë, sundimit të ligjit dhe korrupsionit”, shtoi Beçev.
Beçev beson se Bashkimi Evropian duhet të hapë negociatat me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë. Ai shton se Mali i Zi ka të ngjarë të bashkohet fillimisht në BE sepse ka bërë përparimin më të madh nga çdo vend tjetër dhe Unionit gjithashtu i duhet një histori suksesi. Ai konkludoi se problemet demokratike nuk mund të zgjidhen vetëm nga lart-poshtë, por nevojitet edhe një iniciativë e qytetarëve.
Engjellushe Morina, anëtare e lartë e politikave në Programin Wider Europe, Këshilli Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë (ECFR), mendon se Ballkani Perëndimor konsiderohet si një rajon me rëndësi të madhe për BE-në dhe SHBA-në, por anëtarësimi në BE perceptohet në rajon si një proces i largët.
“Ukraina po frymëzon disa autokratë siç mund të shihet në Bosnje dhe rajoni duhet të integrohet në BE dhe NATO për ta izoluar atë nga ndikimi rus”, shtoi Morina.
Ajo ka theksuar gjithashtu se BE-ja duhet të dënojë çdo sulm ndaj demokracisë dhe të ndalojë mbështetjen e saj për autokratët në rajon. Mbi të gjitha, Morina mendon se BE-ja duhet të distancohet edhe nga vendet që nuk e mbështesin demokracinë dhe vlerat demokratike. Ajo konkludoi se çështjet dypalëshe midis vendeve duhet të ndahen nga procesi i anëtarësimit në BE.
